Sudan'ın kuzeybatısındaki El Faşir kentinin Hızlı Destek Kuvvetleri (RSF) tarafından ele geçirilmesinin üzerinden bir yıl geçti. Uluslararası insan hakları örgütleri ve Birleşmiş Milletler raporları, kentin düşmesinin ardından RSF milislerinin bölgede işlediği ağır ihlalleri belgelemeye devam ediyor. Mohamed Hamdan Dagalo (Hemedti) liderliğindeki paramiliter güç, bir yıl önce El Faşir'i kontrol altına alarak Darfur'da geniş bir alanı hakimiyetine sokmuştu. O günden bu yana sivil kayıplar, yerinden edilmeler ve insani yardım engelleri uluslararası toplumun gündeminden düşmüyor.
El Faşir'in Düşüşü ve Sonrası
El Faşir, 2023 yılının ortalarından itibaren Sudan ordusu ile RSF arasındaki çatışmaların odak noktalarından biriydi. Kent, stratejik konumu ve Darfur'daki insani yardım operasyonlarının merkezi olması nedeniyle büyük önem taşıyordu. RSF'nin kenti ele geçirmesi, bölgede zaten kırılgan olan güvenlik durumunu daha da kötüleştirdi. Birleşmiş Milletler ve çeşitli insan hakları kuruluşları, kentin düşüşünün ardından sivil halka yönelik sistematik saldırılar, keyfi gözaltılar, cinsel şiddet ve yağma olaylarının arttığını bildirdi. Özellikle etnik temelli saldırılar, Darfur'da daha önce de yaşanan trajedileri hatırlatarak endişe yarattı.
RSF, 2013 yılında Sudan Devlet Başkanı Ömer el-Beşir döneminde paramiliter bir güç olarak kuruldu. Başlangıçta Janjaweed milislerinin halefi olarak görülen yapı, zamanla Hemedti'nin kişisel kontrolünde güçlü bir aktöre dönüştü. 2019'da Beşir rejiminin devrilmesinde rol oynayan RSF, 2021 darbesinde ordunun yanında yer aldı. Ancak 2023 Nisan'ında ordu ile RSF arasında patlak veren çatışmalar, ülkeyi iç savaşa sürükledi. El Faşir, bu savaşın en kanlı cephelerinden biri haline geldi.
Kentteki insani durum, aradan geçen bir yıla rağmen düzelmedi. Sınır Tanımayan Doktorlar (MSF) ve diğer yardım kuruluşları, El Faşir ve çevresinde sağlık hizmetlerine erişimin neredeyse imkansız olduğunu, gıda ve su sıkıntısının had safhaya ulaştığını rapor ediyor. Binlerce sivil komşu ülkelere, özellikle Çad'a kaçmak zorunda kaldı. BM mülteci ajansı UNHCR, bölgeden kaçanların sayısının yüz binleri aştığını belirtiyor.
Uluslararası Tepkiler ve Hesap Verebilirlik Sorunu
RSF lideri Hemedti hakkında uluslararası alanda ciddi suçlamalar bulunuyor. İnsan hakları örgütleri, RSF'nin El Faşir'de ve Darfur'un diğer bölgelerinde savaş suçu ve insanlığa karşı suç teşkil edebilecek eylemlerde bulunduğunu savunuyor. Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) savcılığı, Sudan'daki durumu yakından izlediğini ve soruşturmaların sürdüğünü açıklamıştı. Ancak somut adımların atılması ve faillerin yargılanması konusunda önemli bir ilerleme kaydedilemedi. BM Güvenlik Konseyi'nde ise daimi üyeler arasındaki görüş ayrılıkları, etkili bir yaptırım veya müdahale mekanizmasının kurulmasını engelliyor.
Sudan ordusu ile RSF arasındaki çatışmalar, ülke genelinde büyük bir insani krize yol açtı. BM'ye göre, yaklaşık 8 milyon kişi ülke içinde yerinden edildi ve 2 milyondan fazla kişi komşu ülkelere sığındı. Gıda güvenliği uzmanları, bazı bölgelerde kıtlık riskinin arttığı uyarısında bulunuyor. El Faşir gibi kentlerde yaşananlar, Sudan'daki savaşın sadece askeri değil, aynı zamanda ahlaki bir boyutu olduğunu gözler önüne seriyor. Uluslararası toplumun etkisizliği, bölgedeki sivil halkın çaresizliğini derinleştiriyor.
Bölgesel aktörler de Sudan'daki gelişmeleri farklı saiklerle izliyor. Birleşik Arap Emirlikleri'nin RSF'ye destek verdiği yönünde iddialar zaman zaman gündeme gelirken, Mısır ordunun yanında yer alıyor. Bu durum, Sudan'daki iç savaşın vekalet savaşına dönüşme riskini artırıyor. Afrika Birliği ve Arap Birliği, çatışmanın sona erdirilmesi için çağrılar yapıyor ancak somut sonuç alınamıyor. El Faşir'de işlenen suçların uluslararası alanda yeterince duyulmaması, mağdurların adalet arayışını zayıflatıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Sudan'daki iç savaşta aktif bir arabuluculuk rolü üstlenmeye çalışıyor. Dışişleri Bakanlığı, çatışmanın başından itibaren taraflara diyalog çağrısı yaptı ve insani yardım koridorlarının açılması için girişimlerde bulundu. El Faşir ve çevresindeki gelişmeler, Türkiye'nin bölgedeki insani diplomasi çabalarını zorlaştırıyor. Öte yandan, Sudan'daki istikrarsızlık, Kızıldeniz ve Doğu Afrika'daki güvenlik dengelerini etkileyerek Türkiye'nin bölgesel çıkarlarını da yakından ilgilendiriyor. Türkiye'nin, RSF ve Sudan ordusu arasındaki görüşmelere ev sahipliği yapma potansiyeli, uluslararası alanda artan bir sorumluluk olarak öne çıkıyor. Ancak savaş suçlarına dair artan kanıtlar, Türkiye'nin denge politikasını zorlaştırabilir. Bölgedeki insani krizin derinleşmesi, Türkiye'nin Afrika politikasında yeni açılımlar yapmasını gerekli kılabilir.
