İskoçya'nın başkenti Edinburgh, Birleşik Krallık'ta bir ilke imza atarak konaklama vergisi uygulamaya hazırlanıyor. Şehirdeki otel, pansiyon ve kısa süreli kiralık konutlarda geceleme başına %5 oranında alınacak verginin, ilk beş gece için geçerli olması ve belediyeye yıllık 50 milyon sterlin (yaklaşık 63 milyon dolar) gelir sağlaması bekleniyor. Ancak bu yeni gelir kaynağı, dünyaca ünlü Edinburgh Festivali gibi etkinliklerin organizatörleri tarafından yetersiz bulunuyor. Festival yetkilileri, artan maliyetler ve altyapı baskısı nedeniyle belediyenin bu gelirin daha büyük bir kısmını kültürel etkinliklere ayırması gerektiğini savunuyor. Edinburgh, her yıl yaz aylarında düzenlenen Edinburgh Uluslararası Festivali, Edinburgh Festival Fringe, Kraliyet Askeri Töreni (Royal Edinburgh Military Tattoo) ve kitap festivali gibi etkinliklere ev sahipliği yapıyor. Bu festivaller, şehre her yıl milyonlarca ziyaretçi çekiyor ve yerel ekonomiye önemli katkı sağlıyor. Ancak organizatörler, artan işletme maliyetleri ve pandemi sonrası toparlanma sürecinde belediye desteğinin yetersiz kaldığını belirtiyor. Yeni turist vergisinin bu desteği artırabileceği umulsa da, festival komiteleri vergi gelirinin sadece küçük bir kısmının kültürel etkinliklere aktarılacağını öne sürüyor.
Gelişmenin arka planı: Turist vergisi tartışmaları
Edinburgh, İskoçya'nın turist vergisi uygulayan ilk şehri olma özelliğini taşıyor. 2024 yılında onaylanan plan, 2026 yılında yürürlüğe girecek. Vergi, şehirdeki konaklama tesislerinde gece başına %5 olarak uygulanacak ve turistlerin ilk beş gecesi için geçerli olacak. Bu düzenleme, yerel halkın turizmin yükünü hafifletmek ve altyapıyı iyileştirmek amacıyla getirildi. Belediye, vergi gelirlerinin büyük kısmını konut, ulaşım ve çevre projelerine harcamayı planlıyor. Ancak festival organizatörleri, bu vergi gelirlerinin yalnızca yüzde 10'unun kültürel etkinliklere ayrılacağını, bunun yetersiz olduğunu dile getiriyor. Edinburgh Festivali Fringe Topluluğu Başkanı (isim verilmedi) yaptığı açıklamada, "Festivaller şehrin kalbidir. Milyonlarca ziyaretçiyi çeken etkinliklerin ayakta kalabilmesi için daha fazla maddi desteğe ihtiyacı var. Turist vergisinin amacı turizmin yarattığı yükü hafifletmekse, bu yükün büyük bir kısmını festivaller çekiyor" ifadelerini kullandı. Organizatörler, ayrıca verginin ziyaretçi sayısını azaltabileceği endişesini de taşıyor. Uzmanlar ise turist vergisinin dünya genelinde yaygınlaşan bir uygulama olduğuna dikkat çekiyor. Venedik, Amsterdam ve Barselona gibi şehirler benzer vergiler uyguluyor. Edinburgh'un vergi oranı, diğer şehirlere kıyasla orta seviyede. Ancak İskoçya'da ilk kez uygulanması, ülke genelinde diğer şehirler için de örnek teşkil edebilir. Glasgow ve Aberdeen gibi şehirlerin de benzer planlar üzerinde çalıştığı biliniyor.
Bölgesel veya küresel boyut: Turist vergileri küresel bir trend
Turist vergisi uygulamaları, dünya genelinde artan bir eğilim. Özellikle turizm yoğunluğu yüksek olan şehirler, bu vergiyle hem altyapı yatırımlarını finanse ediyor hem de aşırı turizmin olumsuz etkilerini azaltmaya çalışıyor. Avrupa'da Venedik, günübirlik ziyaretçilere 5 avro giriş ücreti getirirken, Amsterdam'da konaklama vergisi oranları %12'yi buluyor. Barselona ise 2024'te turist vergisini artırma kararı aldı. Edinburgh'un %5'lik vergisi, uluslararası karşılaştırmalarda orta düzeyde kalıyor. Ancak verginin sadece ilk beş gece için uygulanması, kısa süreli ziyaretçilere yönelik bir teşvik olarak görülüyor. Bu düzenleme, uzun süreli konaklamaları teşvik ederek turistlerin şehirde daha fazla zaman geçirmesini ve daha çok harcama yapmasını amaçlıyor. İskoçya'nın bu adımı, Birleşik Krallık genelinde de yankı buldu. İngiltere ve Galler'deki bazı şehirlerin de benzer vergileri değerlendirdiği belirtiliyor. Turist vergileri, yerel yönetimler için önemli bir gelir kaynağı haline gelirken, turizm sektörü temsilcileri bu vergilerin rekabetçiliği olumsuz etkileyebileceği konusunda uyarıyor. Edinburgh'daki tartışma, turizm gelirlerinin adil dağılımı konusundaki küresel tartışmanın bir parçası olarak öne çıkıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, turizm gelirlerinde dünyada önemli bir konuma sahip. Özellikle İstanbul, Antalya ve İzmir gibi şehirler, turist yoğunluğuyla başa çıkmak için benzer vergi uygulamalarını değerlendirebilir. Edinburgh örneği, turist vergisinin yerel halkın yaşam kalitesini korurken altyapı yatırımlarına kaynak sağlama potansiyelini gösteriyor. Türkiye'de turizm gelirlerinin artırılması hedeflenirken, bu tür vergilerin kültürel mirasın korunmasına ve sürdürülebilir turizme katkı sağlayabileceği düşünülebilir. Ancak verginin turist sayısını olumsuz etkilememesi için dengeli bir politika izlenmesi önem taşıyor. Türkiye'nin bu alandaki politikaları, küresel trendler doğrultusunda şekillenebilir.
