Dünya genelinde eğitim kurumlarına, öğrencilere ve personele yönelik saldırılar son bir yılda yüzde 40 oranında arttı. Silahlı Çatışmalarda Eğitimi Koruma Küresel Koalisyonu (GCPEA) tarafından yayımlanan rapora göre, 2022-2023 döneminde 83 ülkede 8.556'dan fazla saldırı kaydedildi. Bu saldırılarda en az 10.600 öğrenci ve eğitim çalışanı öldürüldü, yaralandı, kaçırıldı veya gözaltına alındı. Raporda, eğitim hakkının silahlı çatışmaların hedefi haline geldiği vurgulanırken, özellikle Afrika ve Orta Doğu'daki çatışma bölgelerinde durumun daha da kötüleştiği belirtiliyor.
Gelişmenin arka planı
GCPEA'nın raporu, eğitime yönelik saldırıların en çok artış gösterdiği bölgeler arasında Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Somali, Suriye ve Myanmar'ı öne çıkarıyor. Bu ülkelerde okulların askeri amaçlarla kullanılması, öğrenci ve öğretmenlerin hedef alınması eğitim sistemini çökertme noktasına getirdi. Raporda ayrıca, kız öğrencilerin ve kadın eğitimcilerin orantısız bir şekilde hedef alındığı; cinsel şiddet, zorla evlendirme ve kaçırma gibi insanlık dışı uygulamaların yaygınlaştığı ifade ediliyor. 2022-2023 döneminde en az 1.500 eğitim kurumu saldırıya uğrarken, 1.200'den fazla okul kapatılmak zorunda kaldı. BM verilerine göre, çatışma bölgelerinde 75 milyondan fazla çocuk eğitim alamaz durumda.
Saldırıların büyük kısmı silahlı gruplar tarafından gerçekleştirilse de, bazı ülkelerde hükümet güçlerinin de okulları askeri üs olarak kullanması eleştiriliyor. GCPEA, uluslararası insancıl hukukun açık ihlali olan bu uygulamaların sona ermesi için acil eylem çağrısı yapıyor. Özellikle Eğitime Yönelik Saldırıları Önleme Bildirgesi'ni imzalayan ülkelerin taahhütlerini yerine getirmesi gerektiği vurgulanıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Raporda en dikkat çekici artış Sahra Altı Afrika'da yaşandı. Burkina Faso, Mali ve Nijer gibi Sahel ülkelerinde terörist grupların eğitim kurumlarını hedef alması, yüz binlerce çocuğun okula gidememesine yol açtı. Nijerya'da Boko Haram ve diğer silahlı gruplar 2023'te 200'den fazla öğrenciyi kaçırdı. Orta Doğu'da ise Suriye, Filistin ve Yemen'de okullar savaşın doğrudan hedefi haline geldi. Gazze'de 2023 sonundaki çatışmalarda 200'den fazla okul binası hasar gördü veya yıkıldı. Asya'da Myanmar, Afganistan ve Hindistan'ın bazı bölgelerinde eğitim kurumlarına yönelik saldırılar devam ediyor. Küresel düzeyde, eğitime yönelik saldırıların sadece çocukların geleceğini değil, aynı zamanda toplumların uzun vadeli istikrarını ve kalkınmasını da tehdit ettiği belirtiliyor. UNESCO, bu saldırıların önlenmesi için uluslararası iş birliğinin güçlendirilmesi gerektiğini vurguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, uluslararası insani yardım ve kalkınma iş birliği bağlamında, çatışma bölgelerinde eğitim hakkının korunmasına yönelik projelere destek vermektedir. Özellikle Suriye, Somali ve Afganistan gibi ülkelerde Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı (TİKA) ve AFAD aracılığıyla okul inşası ve eğitim malzemesi desteği sağlanmaktadır. Küresel eğitim saldırılarındaki artış, Türkiye'nin bu ülkelerdeki insani yardım stratejilerini ve güvenlik politikalarını doğrudan etkileyebilir. Ayrıca, Türkiye'nin ev sahipliğindeki mülteci nüfusunun önemli bir kısmını çatışma bölgelerinden gelen çocuklar oluşturduğu için, eğitim hakkının korunması ulusal çıkar açısından da kritik öneme sahiptir. Bu gelişme, Türkiye'nin uluslararası platformlarda eğitimin korunmasına yönelik daha aktif bir girişim başlatmasını gerektirebilir.
