Dünya Bankası, iklim değişikliğiyle mücadele kapsamında benimsediği yeşil büyüme hedeflerinden sessiz sedasız uzaklaşıyor. Kurumun son iki yılda yayımladığı strateji belgeleri ve kredi portföyü analizleri, iklim odaklı yaklaşımdan enerji güvenliği ve ekonomik kalkınma önceliklerine doğru bir kayma olduğunu gösteriyor. Bu değişim, özellikle gelişmekte olan ülkelerin fosil yakıt yatırımlarına yeniden yönelmesiyle daha belirgin hale geldi.
Yeşil Büyümeden Pragmatizme: Stratejik Dönüşüm
Dünya Bankası, 2020'li yılların başında iklim finansmanını artırma ve karbon emisyonlarını azaltma taahhütleriyle öne çıkmıştı. Ancak Rusya-Ukrayna savaşının tetiklediği enerji krizi ve artan gıda fiyatları, kurumun önceliklerini yeniden gözden geçirmesine neden oldu. 2023 yılında onaylanan kredilerin önemli bir kısmı, doğal gaz altyapısı ve kömürden elektrik üretimini modernize etme projelerine ayrıldı. Buna karşın, yenilenebilir enerji projelerine ayrılan fonların oranı düştü.
Kurum içi kaynaklara göre, Banka yönetimi artık “yeşil büyüme” söylemini terk ederek “dayanıklı ve kapsayıcı büyüme” kavramını ön plana çıkarıyor. Bu değişimin en somut göstergesi, 2019'da kabul edilen İklim Değişikliği Eylem Planı'nın 2024 revizyonunda hedeflerin sulandırılması oldu. Eylem planında, 2030'a kadar iklim finansmanının toplam kredilerin yüzde 35'ine çıkarılması hedeflenirken, yeni belgede bu oran yüzde 25'e düşürüldü ve “hedefe ulaşmak için esneklik” ibaresi eklendi.
Gelişmekte Olan Ülkeler Üzerindeki Etkiler
Dünya Bankası'nın bu dönüşümü, en fazla iklim değişikliğine karşı kırılgan olan ve aynı zamanda fosil yakıtlara bağımlı ekonomilere sahip ülkeleri etkiliyor. Örneğin, Bangladeş ve Vietnam gibi ülkeler, iklim adaptasyonu projeleri için Banka'dan aldıkları fonların azalmasından endişe ediyor.
Uzmanlar, bu politika değişikliğinin gelişmiş ülkelerin iklim taahhütleriyle çeliştiğini belirtiyor. 2021'deki COP26 zirvesinde, zengin ülkeler gelişmekte olan ülkelere yılda 100 milyar dolar iklim finansmanı sağlama sözü vermişti. Ancak Dünya Bankası'nın yeni öncelikleri, bu sözün tutulmasını daha da zorlaştırıyor. Banka'nın eski başekonomisti David Malpass'ın görev süresi boyunca yaptığı açıklamalar, iklim değişikliğinin ekonomik kalkınmanın önünde bir engel olarak görülmesi gerektiği tezine dayanıyordu. Şimdi ise kurum, enerji yoksulluğu ve kalkınma ihtiyaçlarını iklim hedeflerinin üzerinde tutuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Dünya Bankası'nın yeşil büyüme stratejisinden uzaklaşması, Türkiye'nin enerji ve kalkınma politikaları açısından iki ucu keskin bıçak etkisi yaratabilir. Bir yandan, Türkiye'nin doğal gaz depolama ve nükleer enerji gibi projeleri için Banka kredilerine erişimi kolaylaşabilir. Ancak öte yandan, iklim finansmanının azalması, Türkiye'nin yenilenebilir enerji yatırımlarını (YEKA ihaleleri) ve AB Yeşil Mutabakatı'na uyum sürecini olumsuz etkileyebilir. Türkiye, özellikle karbon sınır düzenlemesi ve yeşil dönüşüm hedefleri kapsamında Banka'nın desteğine ihtiyaç duyuyor. Bu belirsizlik, Türkiye'nin iklim değişikliğiyle mücadelede ulusal kaynaklara daha fazla yönelmesini gerekli kılabilir.
