Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Çarşamba günü yaptığı açıklamada, ABD Başkanı Donald Trump'ın ülkede çocukluk çağı aşılamasını yeniden düzenleme girişiminin 'onlarca yıllık kanıta' aykırı olduğu uyarısında bulundu. Trump, Pazartesi günü imzaladığı başkanlık kararnamesiyle okul aşı zorunluluklarının yeniden gözden geçirilmesini ve kızamık, kabakulak ve kızamıkçık (KKK) aşısına yönelik çağrıların tekrarlanmasını istedi. DSÖ Sözcüsü Margaret Harris, Cenevre'de düzenlenen basın toplantısında, 'Aşıların güvenliği ve etkinliği konusundaki kanıtlar onlarca yıldır ortada. Bu tür politikalar bilimsel gerçeklerle uyuşmuyor' dedi.
Gelişmenin Arka Planı
Trump'ın kararnamesi, aşı zorunluluklarını 'aşırı federal müdahale' olarak nitelendiriyor ve eyaletlere okul çağındaki çocuklar için aşı muafiyetlerini genişletme yetkisi verilmesini teşvik ediyor. Kararnamede ayrıca, kızamık, kabakulak ve kızamıkçık aşısının güvenliğine ilişkin 'şeffaf veri' toplanması talimatı yer alıyor. Bu adım, Trump'ın uzun süredir aşı karşıtı görüşleriyle bilinen Sağlık Bakanı Robert F. Kennedy Jr.'ı göreve getirmesinin ardından geldi. Kennedy, geçmişte aşıların otizme yol açtığı iddiasını savunmuş, ancak bu iddia bilimsel olarak çürütülmüştü. DSÖ, kızamık vakalarının dünya genelinde arttığı bir dönemde bu kararın halk sağlığını tehdit ettiğini vurguluyor. Örgütün verilerine göre, 2024 yılında dünya genelinde 10 milyondan fazla kızamık vakası bildirildi ve bu hastalık yaklaşık 107 bin kişinin ölümüne neden oldu. Uzmanlar, aşılamadaki aksaklıkların bu artışta etkili olduğunu belirtiyor.
ABD'de son aylarda Texas ve New Mexico eyaletlerinde kızamık salgınları yaşandı. Texas Sağlık Bakanlığı'na göre, Ekim 2024'ten bu yana eyalette 200'den fazla vaka tespit edildi. Salgınların, aşı oranlarının düşük olduğu topluluklarda yoğunlaştığı bildiriliyor. Amerikan Pediatri Akademisi ve Amerikan Tabipler Birliği, Trump'ın kararnamesine karşı çıkarak aşıların 'modern tıbbın en büyük başarılarından biri' olduğunu vurguladı. Bu kuruluşlar, aşı zorunluluğunun toplum bağışıklığı için kritik önemde olduğunu hatırlattı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Trump yönetiminin aşı politikasındaki bu değişiklik, sadece ABD'yi değil, küresel sağlık gündemini de etkileme potansiyeli taşıyor. DSÖ, ABD'nin bu kararının diğer ülkelerde aşı karşıtı hareketleri güçlendirebileceği endişesini dile getiriyor. Özellikle gelişmekte olan ülkelerde aşı tereddüdü, kızamık ve diğer bulaşıcı hastalıkların yayılmasını hızlandırabilir. Dünya Sağlık Asamblesi'nin 2020'de onayladığı 'Aşı Gündemi 2030' hedefleri, küresel aşı kapsayıcılığının artırılmasını öngörüyor. Ancak ABD'nin bu politikası, bu hedeflere ulaşmayı zorlaştıran bir faktör olarak değerlendiriliyor.
Küresel sağlık uzmanları, aşı karşıtlığının pandemi sonrası dönemde yeniden yükselişe geçtiğine dikkat çekiyor. Özellikle sosyal medyada yayılan yanlış bilgiler, aşı güvenliği konusunda toplumlarda güven erozyonuna yol açıyor. DSÖ, bu tür politikaların bilimsel temelli halk sağlığı uygulamalarından uzaklaşmaya neden olduğunu ve uzun vadede hastalık yükünü artıracağını belirtiyor. ABD'nin dünya sağlık örgütünden çekilme kararının da bu bağlamda ayrı bir endişe kaynağı olduğu ifade ediliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, aşılama programlarını DSÖ standartlarına göre yürüten ve son yıllarda aşı kapsayıcılığında önemli ilerlemeler kaydeden bir ülke olarak bu gelişmeyi yakından izlemelidir. ABD'nin aşı politikalarında yaşanabilecek bir yumuşama, küresel ölçekte aşı karşıtlığını besleyerek Türkiye'deki aşılama oranlarını dolaylı olarak etkileyebilir. Özellikle sosyal medya üzerinden yayılan yanlış bilgiler, Türkiye'de de toplumun bir kesiminde aşı tereddüdüne yol açabiliyor. Türk sağlık yetkililerinin, halkı bilimsel verilerle bilgilendirme ve aşı kampanyalarını güçlendirme konusundaki çabaları bu nedenle daha da önem kazanıyor. Ayrıca, Türkiye'nin uluslararası sağlık işbirliklerinde DSÖ ile uyumlu politikalar izlemesi, küresel sağlık güvenliğinin korunmasına katkı sağlayacaktır.
