Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde (DRC) cumhurbaşkanı Félix Tshisekedi'nin anayasa referandumu planları, ülkedeki siyasi tansiyonu tehlikeli bir noktaya taşıdı. Muhalefet partileri, mevcut anayasanın değiştirilmesine yönelik girişimin liderin 2023'te sona erecek ikinci döneminin ardından üçüncü bir dönem için zemin hazırlamak olduğunu iddia ediyor. Planlanan protestolar, Afrika Birliği'nin (AU) arabuluculuk teklifinin ardından geçici olarak ertelenmiş olsa da, Kongo'nun doğusundaki silahlı çatışmalarla birleşen siyasi kriz, ülkeyi istikrarsızlığa sürükleyebilecek bir noktada.
Anayasa Değişikliğinin Arka Planı
DRC'nin 2006 yılında kabul edilen ve 2011'de revize edilen mevcut anayasası, cumhurbaşkanlığı dönemini beş yılla sınırlandırıyor ve en fazla iki döneme izin veriyor. Tshisekedi'nin 2019'da göreve başlamasıyla birlikte ikinci dönemi 2023'te sona eriyor. Ancak Tshisekedi, anayasa değişikliğinin 'daha iyi yönetişim ve kurumsal reformlar' için gerekli olduğunu savunuyor. Eleştirmenler ise bu girişimi, Uganda ve Ruanda'daki komşu liderlerin dönem sınırlamalarını kaldırarak iktidarda kalmasına benzetiyor. Kongo'nun zengin maden kaynakları ve doğusunda faaliyet gösteren 100'den fazla silahlı grup, bu siyasi belirsizliğin bölgesel güvenliği daha da istikrarsızlaştırabileceği endişelerini artırıyor.
Muhalefetin protesto çağrıları, başkent Kinşasa ve diğer büyük şehirlerde taraftarları harekete geçirmişti. Ancak AU'nun eski Nijerya cumhurbaşkanı Olusegun Obasanjo'yu arabulucu olarak ataması, muhalefetin 'diyaloğa şans vermek' için protestoları ertelemesiyle sonuçlandı. Obasanjo'nun geçmişte Kenya (2008) ve Sudan'da (2005) başarılı arabuluculukları bulunuyor. Gözlemciler, Tshisekedi yönetiminin anayasa referandumunu 2023 sonu veya 2024 başında yapmayı planladığını, ancak siyasi uzlaşma sağlanamazsa bunun ülkeyi iç savaşa sürükleyebileceği uyarısında bulunuyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
DRC'deki siyasi kriz, Afrika'nın Büyük Göller bölgesindeki dengeleri de etkiliyor. Kongo'nun doğusunda faaliyet gösteren M23 isyancı grubu, Ruanda'nın desteğiyle yeniden canlanırken, Uganda da Kongo topraklarında askeri operasyonlar yürütüyor. Anayasa krizi, Tshisekedi'nin bu güvenlik sorunlarına odaklanmasını zorlaştırıyor. Birleşmiş Milletler, DRC'de 2023'te 5,7 milyon kişinin yerinden edildiğini ve 27 milyon kişinin insani yardıma ihtiyaç duyduğunu açıkladı. Batılı ülkeler, özellikle Fransa ve ABD, anayasa değişikliği konusunda temkinli bir tutum sergilerken, Çin ve Rusya'nın Tshisekedi yönetimiyle ekonomik işbirliğini derinleştirdiği biliniyor. Çin, DRC'nin en büyük ticaret ortağı konumunda ve kobalt (dünya arzının %70'i) başta olmak üzere madenlerde önemli yatırımları var.
Türkiye Açısından Değerlendirme
DR Kongo, Afrika'nın yüzölçümü bakımından ikinci büyük ülkesidir ve zengin maden kaynakları (kobalt, altın, elmas) ile stratejik öneme sahiptir. Türkiye, son yıllarda Sahra Altı Afrika'ya yönelik diplomatik ve ekonomik açılımını sürdürürken DRC ile de ilişkilerini geliştirmektedir. 2022'de Ankara'da DRC-Türkiye İş Forumu düzenlenmiş, Türk müteahhitlik firmaları ve savunma sanayii şirketleri bölgede faaliyet göstermektedir. DRC'deki siyasi istikrarsızlık, Türk yatırımlarını ve bölgesel ticaret potansiyelini olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, Türkiye'nin Afrika'da artan nüfuzu göz önüne alındığında, krizin çözümünde arabuluculuk veya insani yardım gibi alanlarda Türkiye'nin rol üstlenmesi mümkündür. Bu nedenle, gelişmelerin takip edilmesi Türk dış politikası açısından önem arz etmektedir.
