ABD Adalet Bakanlığı (DOJ), sivil haklar alanındaki misyonunu yeniden tanımlayarak dikkatleri üzerine çekiyor. Yeni yönetim altında DOJ, özellikle Kaliforniya eyaletine yönelik başlattığı çok sayıda sivil haklar soruşturması ve davasıyla öne çıkıyor. Bakanlığın Sivil Haklar Bölümü'nün başında, Kaliforniya doğumlu Harmeet Dhillon bulunuyor. Dhillon, göreve gelmesinin ardından bölümün önceliklerini değiştirerek, eyaletlerin federal yasalara uyumunu denetlemeye ağırlık verdi. Bu durum, Kaliforniya'yı diğer tüm eyaletlerden daha fazla sivil haklar eyleminin hedefi haline getirdi. Uzmanlar, bu hamlenin DOJ'nin geleneksel sivil haklar anlayışından ayrılışının bir göstergesi olduğunu belirtiyor.
DOJ'nin Yeni Öncelikleri ve Kaliforniya'ya Yönelik Artan Baskı
Adalet Bakanlığı'nın sivil haklar bölümü, tarihsel olarak oy hakkı, polis şiddeti ve işyeri ayrımcılığı gibi konulara odaklanıyordu. Ancak başkanlığa Harmeet Dhillon'ın gelmesiyle bu öncelikler köklü bir değişime uğradı. Dhillon, özellikle eyaletlerin COVID-19 kısıtlamaları, eğitim politikaları ve göçmenlik uygulamaları gibi konularda bireysel hakları ihlal ettiği iddialarına öncelik veriyor. Bu kapsamda Kaliforniya, en fazla sivil haklar şikayeti ve davasıyla karşı karşıya kalan eyalet oldu. DOJ, Kaliforniya'nın salgın döneminde dini toplantılara getirdiği kısıtlamaları, evsizlikle mücadele politikalarını ve suç oranlarına yönelik yaklaşımını mercek altına aldı.
Kaliforniya Valisi Gavin Newsom yönetimi, bu adımları 'federal hükümetin eyalet egemenliğine müdahalesi' olarak değerlendirirken, DOJ ise 'federal sivil haklar yasalarının ihlal edildiğini' savunuyor. Örneğin, DOJ geçtiğimiz aylarda Los Angeles'ta evsizlere yönelik şehir uygulamalarını araştırmaya başladı ve eyaletin okullarda ebeveyn haklarına ilişkin politikalarını sorguladı. Bu süreçte Dhillon, Kaliforniya'nın 'sivil haklar konusunda federal standartlara uymadığını' sık sık dile getiriyor. Ancak eleştirmenler, bu tutumun DOJ'nin tarafsızlığını zedelediğini ve siyasi bir ajanda taşıdığını öne sürüyor.
Harmeet Dhillon, Kaliforniya'nın Pasadena kentinde doğmuş ve Hint asıllı bir hukukçu olarak dikkat çekiyor. Eski Başkan Donald Trump döneminde de çeşitli davalarda yer alan Dhillon, muhafazakar çevrelerde tanınan bir isim. Onun liderliğindeki Sivil Haklar Bölümü, son iki yılda Kaliforniya'ya yönelik açtığı dava sayısını üç katına çıkardı. Bu durum, eyaletteki demokrat yöneticilerin tepkisini çekerken, bazı sivil toplum kuruluşları da DOJ'nin kaynaklarını yanlış yönlendirdiğini savunuyor.
Federal-Eyalet Çatışması ve Ulusal Yansımalar
DOJ'nin Kaliforniya'ya yönelik bu yoğun ilgisi, federal hükümet ile eyaletler arasındaki yetki çatışmasının yalnızca bir örneği olarak görülüyor. Benzer şekilde, Teksas ve Florida gibi Cumhuriyetçi yönetimlerin kontrolündeki eyaletlerde de Demokrat yönetimlere karşı federal davalar açıldığı biliniyor. Ancak Kaliforniya'nın öne çıkması, eyaletin ülke nüfusunun yaklaşık %12'sine ev sahipliği yapması ve liberal politikaların laboratuvarı olarak anılmasıyla ilişkilendiriliyor. Uzmanlar, bu durumun ABD genelinde sivil haklar politikasının nasıl yürütülmesi gerektiğine dair derin bir kutuplaşmayı ortaya çıkardığını belirtiyor.
Bu çatışma, yalnızca hukuki alanda kalmıyor; aynı zamanda siyasi bir arenaya dönüşüyor. DOJ, Kaliforniya'daki bazı şehirlerin 'güvenli liman' (sanctuary city) politikalarını da hedef alıyor ve göçmenlik yasalarının uygulanması konusunda eyaleti uyarıyor. Öte yandan, sivil haklar örgütleri, DOJ'nin bu hamlelerinin azınlık haklarını geri plana ittiğini ve asıl odaklanılması gereken ayrımcılık vakalarının ihmal edildiğini ifade ediyor. Örneğin, geçtiğimiz yıl Kaliforniya'daki oy hakkı ihlalleriyle ilgili soruşturma sayısında belirgin bir düşüş yaşandığına dikkat çekiliyor.
Küresel çerçeveden bakıldığında, ABD'deki bu iç hukuk mücadelesi, federalizmin işleyişine dair önemli bir örnek teşkil ediyor. Birçok ülke, merkezi hükümet ile yerel yönetimler arasındaki dengeyi gözlemleyerek kendi politikalarını şekillendirebilir. Ayrıca, DOJ'nin sivil haklar alanındaki bu dönüşümü, uluslararası insan hakları örgütlerinin de dikkatini çekiyor; bazı kuruluşlar, ABD'nin insan hakları konusundaki itibarının zedelendiğini savunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin ABD ile olan ilişkilerinde doğrudan bir gündem maddesi olmasa da, dolaylı etkileri bulunuyor. ABD'de federal hükümet ile eyaletler arasındaki yetki mücadelesi, hukukun üstünlüğü ve merkezi otoritenin sınırları açısından evrensel bir tartışma yaratıyor. Türkiye, kendi idari yapısında yerel yönetimlerin yetkilerini genişletme politikaları izlerken, bu tür örneklerden çıkarımlar yapabilir. Ayrıca, ABD'nin iç siyasi kutuplaşması, uluslararası alanda istikrar arayan ülkeler için bir istikrarsızlık unsuru olarak değerlendirilebilir. Türkiye'nin, ABD ile ilişkilerinde karşılıklı güvenin önemini vurguladığı bir dönemde, bu tür iç tartışmaların iki ülke arasındaki diyaloğu dolaylı da olsa etkileme potansiyeli taşıdığı söylenebilir.
