Küresel güvenliğin giderek kötüleştiği bir dönemde, Çin'in önde gelen siyaset bilimcilerinden Yan Xuetong, Doğu Asya'nın Avrupa'yı gölgede bırakarak barış ve ekonomik büyüme için yeni bir referans noktası haline gelebileceğini öne sürüyor. Tsinghua Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Enstitüsü Onursal Başkanı olan Yan, Avrupa'nın artık taklit edilmeye değer olmadığını, Doğu Asya'nın ise istikrar ve kalkınma açısından yeni bir model sunduğunu belirtiyor.
Gelişmenin arka planı
Yan Xuetong, son yazılarında ve konuşmalarında, Çin'in 'barış içinde kalkınma' vizyonunun Doğu Asya bölgesinde somut sonuçlar verdiğini vurguluyor. Bölge, son yıllarda Güney Çin Denizi gibi sıcak noktalardaki gerilimlere rağmen, ticaret anlaşmaları ve altyapı projeleriyle ekonomik entegrasyonunu derinleştirdi. Özellikle Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi, Asya ülkeleri arasında karşılıklı bağımlılığı artırarak çatışma riskini azalttı. Yan, Avrupa'nın Ukrayna savaşı ve enerji kriziyle sarsılırken, Doğu Asya'nın nispeten istikrarlı bir ortam sunduğunu savunuyor.
Yan'ın analizi, bölgesel güvenlik mimarisindeki değişime de dikkat çekiyor. Asya'da ABD'nin ittifak sistemine alternatif olarak ASEAN+3 ve Şanghay İşbirliği Örgütü gibi yapılar öne çıkarken, Çin-ABD rekabeti tırpanlanıyor. Yan'a göre, Doğu Asya ülkeleri 'kazan-kazan' diplomasisini benimseyerek Avrupa'nın 'sıfır toplamlı' oyun anlayışından uzaklaşıyor. Bu bağlamda, bölgesel kalkınma bankaları ve ikili ticaret anlaşmaları, küresel belirsizliklere karşı bir tampon görevi görüyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Doğu Asya'nın yükselişi, yalnızca ekonomik değil aynı zamanda jeopolitik bir dönüşümün habercisi. Yan, Çin'in liderliğindeki bu yeni düzenin, Batı merkezli uluslararası sisteme meydan okuduğunu ima ediyor. Bölge, teknoloji ve tedarik zincirlerinde küresel bir merkez haline gelirken, savunma harcamaları ve askeri tatbikatlar da artıyor. Ancak Yan'a göre, Doğu Asya'nın barışçıl kalkınma modeli, silahlanma yarışının önüne geçebilir. RCEP (Bölgesel Kapsamlı Ekonomik Ortaklık) gibi ticaret blokları, ekonomik iş birliğini derinleştirerek siyasi farklılıkların üstesinden gelmeyi hedefliyor.
Küresel Güney'in diğer bölgeleri de Doğu Asya'nın bu başarısından ilham alabilir. Afrika ve Latin Amerika'daki birçok ülke, Asya'nın kalkınma deneyimini kendi koşullarına uyarlamaya çalışıyor. Ancak Yan'ın öngörüsü, Batılı güçler tarafından 'otoriter kapitalizm' eleştirileriyle karşı karşıya. Yine de, Doğu Asya'nın pandemi sonrası toparlanma hızı ve teknolojik atılımları, bu modelin cazibesini artırıyor. Bölge, hem iklim değişikliğiyle mücadelede hem de dijital dönüşümde öncü rol oynuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Doğu Asya'nın yükselen profili, Türkiye'nin çok yönlü dış politikası için yeni fırsatlar sunuyor. Türkiye, Asya'ya açılım stratejisi kapsamında Çin ve Güney Kore ile ticaret hacmini artırırken, bölgesel kalkınma projelerine katılımı da derinleşiyor. Yan'ın analizi, Avrupa'ya alternatif arayışında olan Türkiye için Asya'nın stratejik önemini teyit ediyor. Ancak Türkiye'nin NATO üyeliği ve Batı ittifakındaki konumu, Asya ile ilişkilerde denge gözetmesini gerektiriyor. Bu gelişme, Türkiye'nin Doğu Asya ile ekonomik ve diplomatik angajmanını artırması gerektiğine işaret ediyor; zira bölge, küresel ekonomik büyümenin motoru haline geliyor.
