ABD Temsilciler Meclisi'nde bir grup Demokrat milletvekili, Başkan Donald Trump yönetimine, federal hibe dağıtım sürecinde kapsamlı bir revizyon öngören yeni bir teklifi geri çekmesi çağrısında bulundu. Temsilciler, söz konusu düzenlemenin, özellikle Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH) tarafından finanse edilen araştırmaları olumsuz etkileyebileceği uyarısında bulundu. Demokratlar, teklifin bilimsel araştırmaların bağımsızlığını tehdit ettiğini ve hibe sürecine siyasi müdahalenin kapısını araladığını savunuyor.
Arka plan: Federal hibe sürecinde reform tartışmaları
Trump yönetiminin Yönetim ve Bütçe Ofisi (OMB) tarafından hazırlanan teklif, federal hibelerin verilme şeklini temelden değiştirmeyi hedefliyor. Plan, mevcut akran değerlendirme sistemini sınırlandırarak, hibe kararlarında idari ve politik faktörlerin ağırlığını artırmayı öngörüyor. Bu durum, özellikle sağlık ve bilim alanındaki araştırmaların bağımsızlığı konusunda endişelere yol açtı.
NIH, her yıl on milyarlarca dolar değerinde araştırma hibesi dağıtıyor. Bu hibeler, kanser araştırmalarından genetik bilime kadar geniş bir yelpazede kritik projeleri finanse ediyor. Demokratlar, yeni düzenlemenin bilimsel kriterlerden ziyade siyasi tercihlere göre hibe dağıtılmasına neden olabileceğini belirtiyor. Temsilciler Meclisi'nin önde gelen Demokrat üyelerinden Rosa DeLauro, konuyla ilgili yaptığı açıklamada, “Bu teklif, on yıllardır başarıyla işleyen bir sistemi siyasallaştırarak bilimsel ilerlemeyi baltalayacak” dedi.
Küresel ve bölgesel boyut: Bilim diplomasisi ve uluslararası iş birliği
NIH hibeleri sadece ABD içinde değil, dünya genelinde de sağlık araştırmaları için önemli bir kaynak oluşturuyor. ABD'li bilim insanlarıyla birlikte yabancı araştırmacılar da bu hibelerden yararlanıyor. Hibe sürecindeki olası bir değişiklik, uluslararası iş birliklerini ve bilim diplomasisini olumsuz etkileyebilir. Özellikle ABD'nin küresel sağlık girişimlerindeki liderliği sorgulanır hale gelebilir.
Demokratların bu girişimi, ABD Kongresi'nde 2025 yılı bütçe görüşmeleri öncesinde yoğunlaşan siyasi müzakere sürecinin bir parçası olarak değerlendiriliyor. Beyaz Saray'ın teklifi savunması halinde, konu Temsilciler Meclisi'nde bütçe onay prosedürlerinde kilit bir tartışma haline gelebilir. Uzmanlar, hibe reformunun bilimsel topluluk üzerinde yaratacağı etkinin yanı sıra, ABD'nin inovasyon ve araştırma kapasitesine uzun vadeli etkileri olabileceği uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Gelişme doğrudan Türkiye'yi ilgilendirmese de, ABD'deki bilimsel araştırmaların siyasallaşması, küresel sağlık ve araştırma iş birliklerini etkileyebilir. Türk araştırmacılar, NIH gibi kuruluşlarla ortak projeler yürütmektedir. Bu tür reform kararları, uluslararası iş birliklerinin geleceğini şekillendirebilir. Ayrıca, ABD'nin araştırma politikalarındaki bu tür dönüşümler, Türkiye'nin de dahil olduğu gelişmekte olan ülkelerdeki bilim ekosistemleri üzerinde dolaylı etkiler yaratabilir. Türkiye, kendi bilim politikalarını oluştururken bu tür küresel eğilimleri dikkate almalı, bağımsız araştırma ortamını güçlendiren adımlar atmalıdır.
