İngiltere'de, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) tanısıyla engelli yardımı alan kişi sayısı, İşçi Partisi'nin iktidara gelmesinden bu yana yüzde 40 artarak 100 bini aştı. Resmi verilere göre, DEHB'yi ana rahatsızlık olarak bildiren 100 binden fazla kişi Kişisel Bağımsızlık Ödeneği (PIP) alıyor. Bu artış, Büyük Manchester Belediye Başkanı Andy Burnham'ın önderliğinde yürütülen refah reformu çalışmalarını önemli ölçüde etkiliyor. Burnham, merkezi hükümetten devraldığı refah yetkileriyle, işsizlik ve sağlık yardımlarını yeniden yapılandırmayı hedefliyor ancak DEHB başvurularındaki patlama, bütçe ve kaynak planlamasını altüst etti.
DEHB yardım başvurularındaki artışın nedenleri
Uzmanlar, DEHB tanısı konulan yetişkin sayısındaki küresel artışa dikkat çekiyor. Pandemi sonrası ruh sağlığı farkındalığının yükselmesi, teşhis kriterlerinin genişlemesi ve çevrimiçi testlerin yaygınlaşması, resmi başvuru rakamlarını tetikledi. İngiltere'de PIP başvuruları genel olarak artsa da, DEHB kaynaklı başvurulardaki yüzde 40'lık sıçrama dikkat çekiyor. Bu durum, özellikle Burnham'ın sorumluluğundaki Büyük Manchester bölgesinde, sağlık ve sosyal hizmetler üzerinde ek bir yük oluşturuyor. Yerel yetkililer, DEHB'li bireylere yönelik uzman desteğinin ve işe yerleştirme programlarının yetersiz kaldığını belirtiyor.
Refah sisteminde bölgesel farklılaşma arayışı
Andy Burnham, 2023'te merkezi hükümetle imzaladığı yetki devri anlaşması kapsamında, Büyük Manchester'da refah politikalarını bölgesel ihtiyaçlara göre uyarlama yetkisine sahip oldu. Ancak DEHB yardım başvurularındaki beklenmedik artış, reform takvimini zora soktu. Burnham, işsizlik yardımlarını istihdama bağlayan bir model üzerinde çalışırken, DEHB'li bireylerin çalışma kapasitesi ve işe uyum süreçleri bu modelin merkezine yerleşti. Uzmanlar, mevcut sistemin DEHB gibi nörolojik farklılıkları yeterince dikkate almadığını, bu nedenle yardım bağımlılığının arttığını savunuyor. Burnham'ın ekibi, bölgesel pilot uygulama için süreyi uzatmayı ve merkezi hükümetten ek kaynak talep etmeyi değerlendiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
DEHB ve diğer nörolojik bozukluklara bağlı sosyal yardım başvurularındaki artış, yalnızca İngiltere'ye özgü değil: Küresel bir eğilim. Türkiye'de de son yıllarda DEHB tanısı konulan çocuk ve yetişkin sayısı artıyor. Bu durum, hem sağlık politikalarının (tanı, tedavi, rehabilitasyon) hem de sosyal yardım sistemlerinin (engelli aylığı, işe yerleştirme) güncellenmesi gerektiğini gösteriyor. İngiltere örneğindeki gibi bölgesel farklılaşma ve esnek modeller, Türkiye'nin merkezi yapısı içinde düşünülmeli. Aksi takdirde, artan başvurular mevcut sosyal güvenlik bütçesi üzerinde benzer bir baskı oluşturabilir.
