Fransız savunma ve havacılık şirketi Dassault Aviation, Avrupa Adalet Divanı'nda (ECJ) kazandığı dava ile özel iş jetlerinin çevresel açıdan sürdürülebilir olarak sınıflandırılabileceğine hükmettirdi. Mahkeme, Avrupa Birliği'nin (AB) 2023 yılında yayımladığı ve iş jetlerini yeni yeşil finansman kurallarının dışında bırakan düzenlemesini iptal etti. Karar, havacılık sektöründe karbon ayak izi tartışmalarını yeniden alevlendirirken, lüks ulaşım araçlarının çevre dostu olarak etiketlenmesine yönelik eleştirileri de beraberinde getirdi.
Yeşil taksonomi krizi: Mahkeme neden AB Komisyonu'nu bozdu?
AB Komisyonu, 2023 yılında “yeşil taksonomi” olarak bilinen sürdürülebilir yatırım sınıflandırma sisteminde değişiklik yaparak, iş jetlerini ve diğer özel havacılık araçlarını çevre dostu yatırım kapsamından çıkarmıştı. Komisyon, bu araçların yüksek karbon emisyonu ve lüks tüketim alışkanlıklarını teşvik ettiği gerekçesiyle, sürdürülebilirlik kriterlerini karşılamadığını savunuyordu. Ancak Dassault, bu kararın ayrımcı olduğunu ve şirketin Falcon serisi iş jetlerinin, ticari uçaklara kıyasla daha düşük emisyon ve daha verimli motor teknolojileri sunduğunu öne sürdü. Şirket, ayrıca bu jetlerin acil tıbbi taşımacılık, devlet görevleri ve lojistik gibi kritik roller üstlendiğini vurguladı. Avrupa Adalet Divanı, 2025 yılı başında verdiği kararda, AB Komisyonu'nun kararının orantısız olduğuna ve Dassault'nun argümanlarının dikkate alınması gerektiğine hükmetti. Mahkeme, “Bir aracın çevresel sürdürülebilirliği, yalnızca kullanım amacına göre değil, teknik özelliklerine ve emisyon performansına göre değerlendirilmelidir” ifadelerini kullandı.
AB Komisyonu, kararın ardından yeni bir düzenleme hazırlığına başladı. Komisyon yetkilileri, iş jetlerinin yeşil taksonomi kapsamına alınmasının, karbon nötr hedeflerle çelişebileceği endişesini dile getirdi. Öte yandan Dassault, kararı memnuniyetle karşılarken, şirket yetkilileri “Falcon jetlerimiz, sektörün en düşük emisyonlu araçları arasında yer alıyor. Bu karar, inovasyon ve sürdürülebilir havacılık teknolojilerine yatırım yapmaya devam edeceğimizi gösteriyor” dedi.
Küresel havacılık sektörüne yansımalar
Karar, sadece AB'de değil, küresel havacılık sektöründe de yankı uyandırdı. Özel jet üreticileri, benzer düzenlemelerin diğer ülkelerde de hayata geçirilmesi halinde, bu kararın emsal teşkil edebileceğini belirtiyor. Özellikle ABD'deki Gulfstream ve Bombardier gibi rakipler, Dassault'nun zaferini yakından izliyor. Sivil havacılık örgütleri ise endişelerini dile getiriyor: “İş jetleri, kişi başına düşen emisyon miktarının en yüksek olduğu ulaşım araçlarıdır. Bunları yeşil etiketlemek, iklim krizinin ciddiyetini gölgeleyebilir.” Diğer yandan, savunma sanayii odaklı şirketler, kararın askeri havacılıkta da benzer sınıflandırmaları teşvik edebileceğini savunuyor. Dassault'nun aynı zamanda Rafale savaş uçağı üreticisi olduğu düşünüldüğünde, kararın savunma projelerinin yeşil finansmanına kapı aralayabileceği yorumları yapılıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Karar, Türkiye'nin havacılık ve savunma sanayisi için önemli bir emsal oluşturabilir. Türkiye, özellikle TUSAŞ ve Baykar gibi şirketlerle insansız hava araçları ve eğitim uçakları üretiminde AB standartlarına uyum sağlamaya çalışıyor. Eğer iş jetleri yeşil taksonomiye alınırsa, Türk üreticiler de kendi özel jet projeleri için AB fonlarına başvurabilir. Ayrıca, Türk Hava Yolları'nın kargo ve VIP taşımacılık filosu, bu karardan etkilenebilir. Ancak, mevcut AB düzenlemelerinin sıkılığı ve Türkiye'nin yeşil dönüşüm hedefleri arasındaki fark, kısa vadede doğrudan bir etki yaratmasını zorlaştırıyor. Yine de, kararın küresel normları şekillendirmesi ve Türkiye'nin savunma-ticaret dengesi üzerinde dolaylı etkiler yaratması olası.
