ABD'nin Washington eyaletinde yapılan yeni bir araştırma, dağ aslanlarının (puma) geyikleri yollardan uzaklaştırarak trafik kazalarını azaltabileceğini gösterdi. Bulgular, büyük yırtıcıların ekosistem üzerindeki dolaylı etkilerinin insan güvenliği için de önemli olabileceğini ortaya koyuyor. Araştırma, Yale Çevre 360 (e360) dergisinde yayımlandı.
Arka Plan: Yırtıcıların Ekosistem Mühendisliği
Bilim insanları uzun süredir büyük yırtıcıların avlarının davranışlarını değiştirerek ekosistemleri şekillendirdiğini biliyor. "Korku ekolojisi" olarak adlandırılan bu olgu, geyiklerin avcıların bulunduğu bölgelerden kaçınmasına yol açıyor. Washington Eyalet Üniversitesi ve Washington Yaban Hayatı Dairesi işbirliğiyle yürütülen çalışma, bu etkinin trafik kazalarına yansımalarını inceledi. Araştırmacılar, dağ aslanı popülasyonunun olduğu bölgelerde geyik-araç çarpışmalarının daha az olduğunu tespit etti.
Çalışmanın yazarlarından Dr. Laura Prugh, "Yırtıcılar sadece avlarını öldürerek değil, onları korkutarak da ekosistemleri etkiliyor. Bu korku, geyiklerin yollara yaklaşmasını engelleyerek insanlar için de faydalı olabilir" dedi. Araştırma kapsamında 2015-2020 yılları arasında toplanan veriler kullanıldı. Washington'da her yıl binlerce geyik-araç kazası meydana geliyor ve bu kazalar hem can kaybına hem de milyonlarca dolarlık maddi hasara neden oluyor.
Ekip, GPS tasmalı dağ aslanlarının hareketlerini izleyerek geyik yoğunluğunu ve yol geçişlerini modelledi. Sonuçlar, dağ aslanlarının sık görüldüğü alanlarda geyiklerin yollara yaklaşma olasılığının %30'a kadar azaldığını gösterdi. Bu da yıllık kaza sayısında önemli bir düşüş anlamına geliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Washington eyaletinde yaban hayatı koridorları ve yol geçitleri halihazırda tartışılıyor. Ancak bu çalışma, yırtıcıların korunmasının da kaza önlemede bir araç olabileceğini gösteriyor. Benzer dinamikler, dağ aslanı ve geyik popülasyonlarının bulunduğu Kanada, Şili, Arjantin gibi ülkelerde de geçerli olabilir. Örneğin, Kanada'da yapılan bir araştırma, kurtların geyikleri yollardan uzaklaştırdığını ortaya koymuştu. Bu tür çalışmalar, yaban hayatı yönetimi ve ulaşım güvenliği politikalarının entegre edilmesi gerektiğini gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de de yaban hayatı-araç çarpışmaları önemli bir sorun. Özellikle Anadolu'nun kırsal kesimlerinde yaban domuzu, tilki, kurt ve geyik türleriyle çarpışmalar sık yaşanıyor. Bu araştırma, büyük yırtıcıların (kurt, vaşak, ayı) korunmasının dolaylı olarak trafik güvenliğine katkı sağlayabileceğini gösteriyor. Türkiye'de yırtıcı popülasyonları azalıyor; bu da geyik ve yaban domuzu gibi türlerin sayısını artırarak kaza riskini yükseltebilir. Doğa koruma ve ulaşım politikalarının birlikte ele alınması, hem ekosistem hem de insan güvenliği için faydalı olacaktır. Avrupa Birliği uyum sürecinde çevre mevzuatı da bu yönde adımlar atılmasını gerektiriyor.
