Cumhuriyetçi Parti mensupları, İran’daki askeri müdahale için Beyaz Saray’ın talep ettiği ek finansman paketini onaylamadan önce Pentagon’dan operasyonun kapsamı, hedefleri ve maliyeti hakkında daha net bilgiler almak istiyor. Seçim yılında siyasi dengeleri sarsabilecek bu talep, özellikle savaş yorgunu kamuoyunun tepkisini çekmemek için partiyi temkinli davranmaya itiyor. Askeri harekat, 100. gününü geride bırakırken maliyetin ve sürecin belirsizliği endişe yaratıyor.
Gelişmenin Arka Planı: Tırmanan Maliyet ve Belirsiz Süreç
İran’a yönelik askeri operasyon, başlangıçta sınırlı bir hava harekatı olarak planlanmış olsa da, 100 günü aşkın süredir devam ediyor ve her geçen gün maliyet artıyor. Pentagon yetkilileri, operasyonun şu ana kadar 15 milyar doları aştığını ve yıl sonuna kadar bu rakamın ikiye katlanabileceğini belirtiyor. Ancak resmi bir ‘bitiş tarihi’ veya ‘zafer kriteri’ henüz açıklanmış değil. Cumhuriyetçi Senatörler, özellikle Kasım ayındaki ara seçimler öncesi, seçmenlerine savunulabilir bir gerekçe sunmak istiyor. Temsilciler Meclisi'ndeki bazı Cumhuriyetçiler ise operasyonun bir “sonsuz savaş” haline gelmesinden endişe ediyor. Ayrıca, operasyon kapsamında İran’ın nükleer tesislerine yönelik saldırıların uluslararası hukuku ihlal edip etmediği de tartışma konusu. Beyaz Saray, operasyonun ‘terörizmle mücadele’ kapsamında olduğunu savunsa da, muhalif kanat bu tanımın genişletildiği eleştirisini yapıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: İran ve Komşular Üzerindeki Etkiler
Operasyon, başta Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri olmak üzere bölge ülkelerinde İran’ın artan etkisine karşı bir duruş olarak görülüyor. Ancak sivil kayıplarının yüksek olması, uluslararası kamuoyunda ABD’yi zor durumda bırakıyor. Rusya ve Çin, operasyonu ‘tek taraflı ve uluslararası hukuka aykırı’ olarak nitelendirirken, Avrupa Birliği’nden ise temkinli açıklamalar geliyor. Brüksel, diplomasiye dönüş çağrısı yapıyor ancak ABD’nin stratejik ortağı konumunu da korumaya çalışıyor. Küresel petrol fiyatları, İran’ın petrol üretiminin etkilenmesi nedeniyle yükseliş trendinde. Analistler, çatışmanın uzaması halinde petrol fiyatlarının varil başına 120 doları görebileceğini öngörüyor. Ayrıca, İran’ın vekil güçleri aracılığıyla Kızıldeniz ve Basra Körfezi’nde ticari gemilere yönelik tehditleri, küresel deniz ticaret yollarını tehdit ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişmeler Türkiye’yi doğrudan etkiliyor. İran’a yönelik askeri operasyon, Türkiye’nin güney sınırındaki istikrarı bozabilir. Çatışmanın tırmanması, Irak ve Suriye’deki İran destekli güçlerin hareketlenmesine neden olarak Türkiye’nin PKK/YPG ile mücadelesini zora sokabilir. Ayrıca operasyonun maliyetinin artması, küresel enerji fiyatlarını yukarı çekerek Türkiye’nin cari açığını artırabilir. Türkiye, diplomatik kanalların açık kalmasından yana olsa da, ABD ve İran arasındaki gerilimde arabuluculuk rolü üstlenmesi beklenebilir. Ancak Ankara’nın İran’la ekonomik ilişkileri ve enerji bağımlılığı, denge politikasını zorunlu kılıyor.
