Yıllar önce Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, ülkesinin İsrail ile olan ilişkisini bir buzdağına benzetmiş ve yüzde 90'ının suyun altında olduğunu söylemişti. Geçtiğimiz hafta CNN, bu gizli kısmı gün yüzüne çıkarmaya çalıştı. Haber ajansının yayımladığı kapsamlı raporda, dört anonim kaynağa dayanılarak Azerbaycan ile İsrail arasındaki gizli askeri işbirliğinin boyutları ortaya kondu. Raporda özellikle, İsrail'in Azerbaycan'da bir casusluk ağı kurduğu ve bu ağın Gazze'deki savaşta bile aktif olduğu iddia edildi. Kaynaklar, İsrail istihbaratının Azerbaycan topraklarını kullanarak İran'daki hedefleri izlediğini ve Azerbaycan ordusuna İsrail yapımı silahların sevkiyatının savaş boyunca devam ettiğini öne sürdü.
Gelişmenin arka planı
Azerbaycan ile İsrail arasındaki ilişkiler, 1991'de Azerbaycan'ın bağımsızlığını kazanmasından bu yana stratejik bir ortaklık çerçevesinde gelişti. İsrail, Azerbaycan'a gelişmiş silah sistemleri ve istihbarat teknolojisi sağlarken, Azerbaycan da İsrail'e enerji kaynakları ve İran sınırında stratejik bir konum sundu. Bu ilişki, özellikle 2020 Dağlık Karabağ Savaşı'nda Azerbaycan'ın İsrail yapımı insansız hava araçlarını kullanmasıyla daha da görünür hale gelmişti. Ancak CNN'in iddiası, işbirliğinin daha derin ve gizli bir boyuta sahip olduğunu gösteriyor.
CNN'in haberine göre, İsrail'in Azerbaycan'da konuşlandırdığı casusluk ağı, Mossad'ın bölgedeki faaliyetlerinin merkezinde yer alıyor. Ağ, İran'daki askeri tesisler, nükleer program ve devrim muhafızları hakkında istihbarat toplamak için tasarlanmıştı. Kaynaklar, bu ağın 2023'te Hamas'ın İsrail'e yönelik saldırısının ardından başlayan Gazze savaşında dahi İran hedeflerini izlemeye devam ettiğini belirtti. Ayrıca, Azerbaycan ordusuna İsrail'den silah sevkiyatının savaş boyunca sürdüğü ve bu sevkiyatın kamufle edilerek yapıldığı iddia edildi. CNN, bu iddiaları desteklemek için uydu görüntüleri ve gümrük kayıtlarına da yer verdi.
Bölgesel veya küresel boyut
Azerbaycan-İsrail ortaklığı, bölgesel dengeler açısından kritik bir öneme sahip. İki ülke arasındaki yakın ilişki, İran ve Türkiye gibi bölgesel güçler tarafından yakından takip ediliyor. İran, İsrail'in Azerbaycan'daki varlığını kendi güvenliğine doğrudan bir tehdit olarak görüyor. Azerbaycan'ın İran sınırındaki stratejik konumu, İsrail'e İran'ın kuzey sınırlarına yakın bir üs sağlıyor. Bu durum, İran'ın Azerbaycan'a yönelik endişelerini artırmış durumda. Ayrıca, Türkiye ile Azerbaycan arasındaki kardeşlik ilişkileri ve İsrail ile Türkiye arasındaki gerginlik, bölgesel denklemde yeni bir rekabet alanı yaratıyor.
Küresel boyutta ise, ABD ve Rusya'nın bölgedeki çıkarları etkileniyor. ABD, İsrail'in güvenliğini öncelikli olarak görürken, Rusya ise Güney Kafkasya'daki nüfuzunu korumak istiyor. CNN'in haberi, bu jeopolitik rekabetin sahada nasıl işlediğine dair somut veriler sunuyor. Haberde, Azerbaycan'ın İsrail'e sağladığı istihbarat ve lojistik desteğin, ABD'nin bölgedeki askeri varlığıyla doğrudan bağlantılı olduğu da iddia ediliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Azerbaycan ile tarihi ve kültürel bağları olan stratejik bir partnerdir. İsrail ile Azerbaycan arasındaki gizli askeri işbirliğinin ortaya çıkması, Türkiye'nin bölgesel politikalarını doğrudan etkileyebilir. Türkiye, İsrail ile son yıllarda gergin ilişkiler yaşarken, Bakü'nün İsrail ile bu denli derin bir istihbarat ve silah işbirliği yürütmesi, Ankara açısından iki ucu keskin bir kılıçtır. Bir yandan Azerbaycan'ın güvenliği ve toprak bütünlüğü desteklenirken, diğer yandan İsrail'in bölgedeki etkinliği Türkiye'nin çıkarlarıyla çatışabilir. Bu durum, Türkiye'nin Güney Kafkasya politikasında daha dengeli ve proaktif bir yaklaşım benimsemesini gerektirebilir. Ayrıca, İran'ın bölgedeki hassasiyeti göz önüne alındığında, Türkiye'nin Azerbaycan-İsrail ortaklığının bölgesel istikrara etkilerini yakından takip etmesi bekleniyor.
