ABD'de 2020 yılında Kaliforniya'da düzenlenen bir cinsiyet partisinde kullanılan yasa dışı havai fişeklerin yol açtığı orman yangını, nihayet hukuki bir sonuca bağlandı. Yangında 22 bin 744 dönüm arazi kül olurken, bir itfaiyecinin hayatını kaybetmesine neden olan felakette sorumluluğu bulunan üç şirket, toplam 4 milyon dolar tazminat ödemeyi kabul etti. Anlaşma, yangının mağdurları ve aileleri için bir nebze olsun adaletin tecellisi olarak görülse de, bu tür önlenebilir felaketlerin tekrarlanmaması için daha sıkı denetim çağrılarını da beraberinde getirdi.
Felaketin perde arkası: Bir parti oyunu nasıl kıyamete dönüştü?
5 Eylül 2020'de, San Bernardino County'deki El Dorado Ranch Park'ta düzenlenen bir cinsiyet partisi sırasında, alev püskürten bir düzenek kullanılarak yapılan havai fişek gösterisi, kısa sürede kontrol edilemez bir orman yangınına dönüştü. Kuru otlaklara sıçrayan alevler, rüzgarın da etkisiyle hızla yayılarak El Dorado Yangını adı verilen felaketi başlattı. Yangın, 22 bin dönümden fazla alanı (yaklaşık 9 bin 200 hektar) tahrip ederken, alevler arasında mahsur kalan bir itfaiyeci hayatını kaybetti. Yangının çıkışına neden olan havai fişek seti, ABD'de tüketici kullanımına yasak olan bir türdü ve parti için özel olarak temin edilmişti.
Federal ve eyalet soruşturmaları, yangının çıkışında doğrudan sorumluluğu bulunan üç tedarikçi firmayı tespit etti. Bu firmalar, yasa dışı havai fişekleri parti organizatörlerine satmakla ve yeterli güvenlik önlemlerini almamakla suçlandı. Uzun süren müzakerelerin ardından, şirketler yangın mağdurlarına, itfaiyecinin ailesine ve devlet kurumlarına toplam 4 milyon dolar ödemeyi kabul etti. Anlaşma, sorumluluğun kısmen kabulü olarak yorumlansa da, yangının yol açtığı ekolojik ve ekonomik zararın yanında bu rakamın sembolik kaldığı eleştirileri yapılıyor.
Küresel boyut: İklim değişikliği ve artan yangın riskleri
Kaliforniya'da her yıl binlerce orman yangını çıkıyor ve bunların önemli bir kısmı insan ihmali kaynaklı. El Dorado Yangını da bu kategoride yer alıyor. Ancak haberin asıl dikkat çekmesi gereken yönü, cinsiyet partileri gibi sosyal etkinliklerde kullanılan havai fişeklerin ve benzeri piroteknik malzemelerin yarattığı risk. ABD'de özellikle son yıllarda popüler hale gelen cinsiyet partileri, bu tür kazaların sayısını artırdı. Benzer şekilde, Avrupa ve Asya'da da özel günlerde kullanılan havai fişekler yüzünden çıkan yangınlar rapor ediliyor.
Uzmanlar, iklim değişikliğinin etkisiyle kuraklığın arttığı bölgelerde, kuru bitki örtüsünün kıvılcımla bile tutuşabileceğini vurguluyor. Kaliforniya'da son 10 yılda çıkan büyük yangınların çoğu, insan faaliyetleri sonucu başladı. Örneğin, 2018'de Camp Yangını (ölü sayısı 85, yok olan şehir Paradise) bir elektrik hattı arızasından; 2020'deki Bobcat Yangını ise bir jeneratörden çıkmıştı. Bu nedenle, yasa dışı havai fişek ticareti ve denetimsiz piroteknik kullanımı, sadece ABD için değil, benzer riskler taşıyan tüm ülkeler için ciddi bir tehdit oluşturuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu haber, Türkiye'de özellikle yaz aylarında sıkça yaşanan orman yangınlarıyla ilgili önemli dersler barındırıyor. Türkiye'de de piknik ateşi, sigara izmariti veya kontrolsüz mangal gibi insan kaynaklı yangınlar büyük felaketlere yol açabiliyor. ABD'deki bu dava, ihmalkar davranışların hukuki sonuçlarına dair bir örnek teşkil ediyor. Türkiye'de orman yangınlarına neden olanlara uygulanan cezaların caydırıcılığı tartışma konusu. Ayrıca, iklim değişikliğinin Akdeniz havzasında yarattığı kuraklık tehlikesi, Türkiye'nin yangın yönetimi politikalarını yeniden gözden geçirmesi gerektiğini gösteriyor. Özellikle turistik bölgelerdeki hassas ekosistemlerin korunması, bu tür ihmallerin önüne geçilmesi için daha sıkı denetim ve eğitim programlarını zorunlu kılıyor.
