Çinli yağlı tohum işleyicileri, yıllardır süren tedarik sıkıntısını sona erdirebilecek bir ticaret anlaşmasının işaretleri üzerine Avustralya kanolasının yeni sevkiyatları için talepte bulunmaya başladı. Sektör kaynaklarına göre, Çin'in en büyük yağlı tohum kırma tesislerinden bazıları, Avustralya menşeli kanola için fiyat teklifi istedi. Bu gelişme, iki ülke arasında diplomatik gerilimlerin ardından 2020 yılında uygulamaya konan gayriresmî ithalat yasağının kalkabileceği yönündeki beklentileri güçlendirdi. Çin, dünyanın en büyük kanola ithalatçısı konumunda ve Avustralya da en büyük tedarikçilerinden biriydi. Ancak Canberra'nın COVID-19'un kökenine ilişkin bir soruşturma talep etmesinin ardından Pekin, Avustralya'dan kanola, arpa, şarap ve et gibi ürünlerin ithalatını fiilen durdurmuştu.
Gelişmenin Arka Planı
Çin'in Avustralya kanolasına yönelik talebi, iki ülke arasındaki ticaret savaşının en sembolik örneklerinden biri haline gelmişti. 2020 yılında Çin, Avustralya kanolasına yüzde 80'in üzerinde gümrük vergisi uygulamış ve ardından fiilen bir ithalat yasağı getirmişti. Bu durum, Avustralyalı çiftçileri büyük ölçüde etkilemiş ve alternatif pazarlar aramaya itmişti. Ancak son aylarda iki ülke arasında temasların artması ve Dünya Ticaret Örgütü'nde (DTÖ) devam eden davaların çözüme kavuşturulması yönünde adımlar atılması, ticaretin normale dönebileceği umudunu yeşertti. Avustralya Tarım Bakanı Murray Watt, geçtiğimiz haftalarda yaptığı açıklamada, Çin ile ticaret engellerinin kaldırılması konusunda ilerleme kaydettiklerini belirtmişti.
Piyasa analistleri, Çinli alıcıların Avustralya kanolasına yönelmesinin birkaç nedeni olduğunu belirtiyor. Bunların başında, Kanada gibi alternatif tedarikçilerden yapılan ithalatın yüksek maliyeti ve lojistik sorunlar geliyor. Ayrıca Çin'in domuz ve kümes hayvanı sektörlerinde yem talebinin artması, yağlı tohumlara olan ihtiyacı da beraberinde getiriyor. Kanola, yem üretiminde önemli bir protein kaynağı olarak kullanılıyor. Öte yandan, Çin'in kendi kanola üretiminin talebi karşılayamaması da ithalatı zorunlu kılıyor. Son bir yılda Çin'deki kanola fiyatları, arz sıkıntısı nedeniyle yüzde 30'un üzerinde arttı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu gelişme, yalnızca Çin ve Avustralya arasındaki ticari ilişkileri değil, aynı zamanda küresel yağlı tohum piyasalarını da etkileyebilir. Avustralya, dünyanın en büyük ikinci kanola ihracatçısı konumunda ve yılda yaklaşık 4-5 milyon ton kanola üretiyor. Çin'in yeniden Avustralya kanolasına yönelmesi, Kanada gibi diğer büyük üreticilerin pazar payını daraltabilir. Özellikle Kanada'nın Çin ile yaşadığı diplomatik sorunların ardından kanola ihracatında ciddi düşüş yaşanmıştı. Avustralya kanolasının Çin'e yeniden girmesi, küresel fiyatlarda istikrar sağlayabilir ve arz güvenliğini artırabilir. Ancak bu durum, Ukrayna'daki savaş nedeniyle ayçiçeği yağı arzında yaşanan sıkıntıya benzer bir etki yaratabilir; zira kanola, ayçiçeği yağının ikamesi olarak da kullanılıyor. Uzmanlar, ticaret anlaşmasının önümüzdeki aylarda netleşmesini bekliyor. Bu süreçte Avustralyalı çiftçiler, Çin talebini karşılamak için üretim kapasitelerini artırabilir. Diğer yandan, ABD Merkez Bankası'nın faiz politikaları ve küresel resesyon endişeleri, emtia fiyatları üzerinde baskı yaratmaya devam ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye açısından dolaylı ancak önemli etkiler doğurabilir. Türkiye, özellikle ayçiçeği yağı ve diğer bitkisel yağlarda dışa bağımlı bir ülke. Avustralya kanolasının Çin pazarına yeniden girmesi, küresel yağlı tohum fiyatlarında istikrar sağlayabilir ve Türkiye'nin ithalat maliyetlerini olumlu etkileyebilir. Ayrıca Türkiye, tarım ürünleri ticaretinde Çin ile artan iş birliği arayışında. Çin'in Avustralya ile ticareti normalleştirmesi, Türkiye'nin Çin pazarında rekabet gücünü etkileyebilir. Bununla birlikte, Türkiye'nin kendi kanola üretimini artırma potansiyeli de bulunuyor. Son yıllarda Trakya ve Ege bölgelerinde kanola ekim alanları genişliyor. Türkiye, yerli üretimi teşvik ederek dışa bağımlılığı azaltabilir ve bu tür küresel piyasa dalgalanmalarından daha az etkilenebilir.
