Çin, Tibet Özerk Bölgesi'nde yürüttüğü sistematik kültürel asimilasyon politikalarını son yıllarda önemli ölçüde hızlandırdı. Uluslararası toplumun büyük ölçüde seyirci kaldığı bu süreçte, Tibet'in binlerce yıllık kültürel mirası ve kimliği sistematik bir şekilde yok ediliyor. Yetkililer, Tibet dilinin kullanımını kısıtlarken, Budist manastırlarını kontrol altına alıyor ve bölgeye Han Çinlilerinin göçünü teşvik ediyor. Bu politikalarla Asya, yalnızca en eski medeniyetlerinden birini kaybetme riskiyle karşı karşıya kalmıyor, aynı zamanda toprak talepleri daha da artan bir Çin ile yüzleşiyor.
Asimilasyonun boyutları
Çin yönetimi, Tibet'te 1950'lerden bu yana uyguladığı politikaları 2010'lardan itibaren daha yoğun bir şekilde hayata geçiriyor. Tibet dilinin eğitimdeki yeri giderek azaltılırken, okullarda Mandarin Çincesinin zorunlu hale getirilmesiyle yeni nesiller ana dillerini öğrenmekte zorlanıyor. Manastırlara yönelik baskılar da artıyor; birçok manastır kapatılırken, kalanlar sıkı denetime tabi tutuluyor. Tibetli rahiplerin siyasi faaliyetlerde bulunması yasaklanırken, dini sembollerin kamusal alanda kullanımı kısıtlanıyor.
Ekonomik boyutta ise Tibet'e yönelik büyük altyapı yatırımları, bölgenin Çin'e bağımlılığını artırıyor. Demiryolu ve karayolu projeleriyle Tibet, Çin'in geri kalanına fiziksel olarak bağlanırken, bu durum aynı zamanda Han Çinlilerinin bölgeye göçünü kolaylaştırıyor. Tibet nüfusunun oranı giderek düşerken, Lhasa gibi büyük şehirlerde Çinliler çoğunluğu oluşturuyor. Bu demografik değişim, Tibet kültürünün geleceği açısından en büyük tehditlerden biri olarak görülüyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Tibet'in asimilasyonu yalnızca bir insan hakları meselesi değil, aynı zamanda jeopolitik bir boyut da taşıyor. Çin'in Tibet üzerindeki kontrolünü pekiştirmesi, özellikle Hindistan ile olan sınır ihtilaflarında elini güçlendiriyor. Tibet Platosu, Asya'nın önemli nehirlerinin kaynağı konumunda; bu su kaynakları üzerindeki kontrol, Çin'e bölge ülkeleri üzerinde stratejik bir avantaj sağlıyor. Ayrıca Tibet'teki askeri varlığın artırılması, Çin'in Güney Asya'daki etkisini genişletme hedefinin bir parçası. ABD ve Avrupa Birliği, Tibet konusunda zaman zaman endişelerini dile getirse de, ekonomik çıkarlar ve jeopolitik dengeler nedeniyle etkili bir yaptırım uygulamaktan kaçınıyor. Bu durum, Çin'in bölgedeki asimilasyon politikalarını daha da cesaretlendiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Orta Asya ile olan tarihi ve kültürel bağları nedeniyle Tibet meselesini yakından takip etmelidir. Tibet'in asimilasyonu, benzer etnik ve dini azınlık politikalarının diğer bölgelere de yayılabileceğine işaret etmektedir. Çin'in Doğu Türkistan'da (Sincan) uyguladığı politikalar ile Tibet arasındaki benzerlikler, Türkiye'nin bu konuya hassasiyet göstermesini gerektiriyor. Türkiye, uluslararası platformlarda Tibet'in kültürel haklarının korunmasına yönelik girişimleri desteklemeli, ancak Çin ile olan ekonomik ilişkilerini de dengelemek zorundadır. Bu gelişme, küresel güç dengeleri açısından Türkiye'nin çok boyutlu dış politika stratejisini daha da önemli kılmaktadır.
