Çin’in ilk özel sektör tarafından inşa edilen bilimsel araştırma gemisi Haiying Jiake, geçen ay Zhejiang eyaletinin Wenling kenti açıklarında denize indirilmesine rağmen henüz ilk görevini alamadı. 82 metre uzunluğundaki ve 3 bin 500 ton ağırlığındaki gemi, Çin medyasına göre kiralanmayı bekliyor. Geminin sahibi, özel bir deniz teknolojileri şirketi olan Zhejiang Haiying Jiake Technology Co. Ltd. Şirket yetkilileri, geminin şu anda herhangi bir araştırma kurumu veya özel firma tarafından kiralanmadığını doğruladı. Geminin tam donanımlı olmasına ve çok çeşitli oşinografik araştırmalar yapabilecek kapasitede olmasına rağmen, bu durum, Çin’de özel sektörün bilimsel araştırma alanında karşılaştığı zorlukları gözler önüne seriyor.
Gelişmenin arka planı
Haiying Jiake, Çin’de özel girişimler tarafından inşa edilen ilk araştırma gemisi olma özelliğini taşıyor. Gemi, okyanus akıntıları, deniz biyolojisi, jeoloji ve iklim değişikliği gibi alanlarda araştırma yapmak üzere tasarlandı. Gemide gelişmiş laboratuvarlar, su altı robotları, derin deniz örnekleme ekipmanları ve uydu iletişim sistemleri bulunuyor. Ancak Çin’de deniz araştırmaları geleneksel olarak devlet üniversiteleri ve araştırma enstitüleri tarafından yürütülüyor. Özel sektörün bu alana girmesi oldukça yeni. Uzmanlar, özel araştırma gemilerinin kiralanmamasının nedenleri arasında, devlet kurumlarının kendi gemilerini tercih etmesi, özel gemilere olan güven eksikliği ve henüz oluşmamış bir pazar olduğunu belirtiyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Çin, son yıllarda deniz bilimleri alanında büyük yatırımlar yapıyor. Devlete ait araştırma gemileri, Güney Çin Denizi, Pasifik Okyanusu ve Arktik’te aktif olarak çalışıyor. Ancak özel sektörün bu alana girmesi, Çin’in yenilikçilik ve girişimcilik hedefleri açısından önemli. Haiying Jiake’nin kiralanamaması, sadece bir şirketin değil, Çin’in özel sektörünün bilimsel araştırma alanında karşılaştığı yapısal engellerin bir göstergesi. Bu durum, Çin’in 'devlet liderliğinde piyasa ekonomisi' modelinde, özel sektörün henüz bazı alanlarda tam anlamıyla kendine yer bulamadığını ortaya koyuyor. Küresel ölçekte ise özel araştırma gemileri, özellikle ABD ve Avrupa’da yaygın olarak kullanılıyor. Çin’in bu alanda geri kalması, uluslararası işbirliklerini ve bilimsel rekabeti etkileyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye’nin deniz bilimleri ve araştırma gemisi filosu açısından dolaylı da olsa dersler içeriyor. Türkiye, MTA Sismik Araştırma Gemisi ve Oruç Reis gibi devlet gemilerine sahip. Ancak özel sektörün bu alana girmesi, Türkiye’de de henüz yaygın değil. Çin’deki bu örnek, devlet tekelindeki alanlarda özel girişimlerin karşılaştığı zorlukları gösteriyor. Türkiye, özellikle Doğu Akdeniz’de enerji arama ve deniz araştırmaları konusunda devlet gemilerine güveniyor. Özel sektörün bu alana girmesi durumunda, benzer kiralama sorunları yaşanabilir. Ayrıca Türkiye, Çin ile deniz bilimleri alanında işbirliği yapabilir, ancak özel sektörün katılımı devletlerarası anlaşmalarla düzenlenmelidir.
