Çin'in Afrika kıtasındaki limanlara yönelik nüfuzu, fiziksel altyapının ötesine geçerek yazılım, otomasyon ve yapay zeka (YZ) teknolojilerine kadar uzanıyor. Yeni bir araştırmaya göre, Çinli firmalar Afrika'daki tüm limanların yaklaşık üçte birinde ya doğrudan işletmeci, finansör ya da hisse sahibi konumunda. Ancak daha kritik bir gelişme, Pekin'in artık bu limanlarda kullanılan akıllı sistemleri, otomasyon yazılımlarını ve YZ tabanlı yönetim araçlarını da kontrol etmesi. Bu durum, Çin'in kıtadaki ekonomik ve stratejik etkisini dijital alana taşıdığını gösteriyor.
Limanlardan akıllı sistemlere uzanan kontrol
Araştırma, Çin merkezli COSCO Shipping Ports, China Merchants Port Holdings ve Shanghai International Port Group gibi dev şirketlerin, Afrika'nın stratejik limanlarında büyük yatırımlar yaptığını ortaya koyuyor. Cibuti, Mombasa, Lagos, Darüsselam ve İskenderiye gibi önemli liman kentlerindeki terminaller, Çin devlet bankalarından alınan kredilerle inşa ediliyor veya işletiliyor. Ancak yeni boyut, bu limanların iç işleyişinin Çin yazılımlarına bağımlı hale gelmesi. Liman operasyonlarında kargo takibinden konteyner yönetimine, gemi yanaşma planlamasından gümrük süreçlerine kadar birçok alanda kullanılan yazılımlar, Çinli teknoloji şirketleri tarafından sağlanıyor.
Özellikle Hikvision ve Dahua gibi güvenlik kamerası üreticileri, yüz tanıma ve plaka tanıma sistemleriyle liman giriş çıkışlarını denetliyor. Huawei ve ZTE ise 5G altyapısı ve bulut bilişim çözümleriyle limanların dijital omurgasını oluşturuyor. Rapora göre, Çin yapımı otomasyon sistemleri, vinçlerden konteyner taşıyıcılarına kadar tüm taşıma araçlarını yönetiyor. Bu durum, limanların verimliliğini artırsa da güvenlik ve bağımlılık risklerini beraberinde getiriyor.
Küresel ticaret ve jeopolitik etkiler
Afrika limanları, Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi'nin (BRI) deniz ayağında kritik bir rol oynuyor. Bu limanlar, Çin ile Afrika arasındaki ticaretin yanı sıra, Asya-Avrupa deniz ticaretinde de stratejik geçiş noktaları. Çin'in bu limanlardaki fiziki ve dijital kontrolü, deniz ticaret rotaları üzerinde önemli bir jeopolitik güç kazanımı anlamına geliyor. Bazı Batılı uzmanlar, Çin'in limanlardaki altyapıyı ve veri akışını kontrol etmesinin, gelecekte lojistik bağımlılık yaratarak Afrika ülkeleri üzerinde siyasi ve ekonomik baskı kurmasına olanak sağlayabileceği uyarısında bulunuyor.
Öte yandan, Çin'in Afrika limanlarındaki dijital nüfuzu, sadece ticari değil aynı zamanda askeri amaçlarla da kullanılabilecek bir altyapı yaratıyor. Örneğin, Cibuti'deki Çin askeri üssü, ticari limanın hemen yanında yer alıyor ve ortak bir lojistik ekosistemi paylaşıyor. YZ yazılımları, bu üs ile ticari liman arasında veri paylaşımını mümkün kılabilecek şekilde tasarlanmış durumda. Bu da Çin'in bölgedeki askeri varlığını lojistik olarak destekliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Afrika'da özellikle Doğu ve Batı Afrika'daki liman projelerinde aktif bir oyuncu. Türk müteahhitlik firmaları ve işletmecileri, Somali, Sudan ve Kenya gibi ülkelerde liman inşası ve işletmesi yürütüyor. Çin'in liman yazılımları ve YZ teknolojilerinde bu denli derin bir kontrol sahibi olması, Türk firmalarının bu pazarlardaki rekabet gücünü etkileyebilir. Ayrıca, Türkiye'nin kendi geliştirdiği milli yazılım ve otomasyon çözümlerini Afrika'ya ihraç etme potansiyeli bulunuyor. Bu bağlamda, Çin'in dijital nüfuzuna karşılık Türkiye'nin kendi teknolojilerini sunması, hem ekonomik işbirliğini derinleştirebilir hem de stratejik bağımlılığı azaltabilir. Türkiye, milli teknoloji hamlesi kapsamında yerli liman yönetim yazılımları ve YZ tabanlı lojistik çözümler geliştirerek Afrika'da alternatif bir tedarikçi olma yolunda ilerleyebilir.
