Çin'in stratejik bir hamleyle ABD'den tungsten tedarikini hızlandırması, küresel kritik maden piyasalarında hareketlilik yarattı. Dünyanın en büyük tungsten üreticisi konumundaki Çin, bu kez ABD'den yaptığı alımlarla dikkat çekiyor. Bu hamle, ulusal güvenlik açısından kritik öneme sahip bu madenin fiyatlarını yukarı çekerken, ABD'de satış kısıtlamalarına yönelik çağrıları da beraberinde getirdi. Uzmanlar, bu gelişmeyi nadir toprak elementlerinden sonra kritik madenlerde yeni bir rekabet cephesi olarak değerlendiriyor.
Tungsten, yüksek erime noktası ve sertliği sayesinde savunma sanayiinden elektroniğe, aydınlatmadan madenciliğe kadar geniş bir yelpazede kullanılıyor. Özellikle mermi çekirdekleri, zırh delici mühimmat ve jet motoru parçaları gibi askeri uygulamalarda vazgeçilmez bir malzeme. Çin, dünya tungsten üretiminin yaklaşık yüzde 80'ini kontrol ederken, nadir toprak elementlerinde olduğu gibi arz üzerindeki hakimiyetini stratejik bir araç olarak kullanma potansiyeli taşıyor.
Gelişmenin arka planı
Son dönemde Çinli alıcıların ABD'den tungsten ithalatında belirgin bir artış gözleniyor. ABD Enerji Bilgi İdaresi verilerine göre, 2024 yılının ilk çeyreğinde Çin'in ABD'den tungsten ithalatı önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 25 arttı. Bu durum, ABD'li üreticilerin stoklarını eritirken, fiyatları da yukarı çekti. Tungsten fiyatları son altı ayda yaklaşık yüzde 30 yükselerek ton başına 55 bin dolara ulaştı. Uzmanlar, Çin'in bu alımlarla hem kendi endüstriyel ihtiyaçlarını karşılamayı hem de ABD'de arz sıkıntısı yaratarak dışa bağımlılık oluşturmayı hedeflediğini belirtiyor.
ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu'na (USGS) göre, ABD'nin tungsten rezervleri sınırlı olup, tüketiminin büyük kısmını ithalatla karşılıyor. Çin'in bu hamlesi, ABD'de tungstenin kritik mineral statüsüne alınması ve madencilik izinlerinin kolaylaştırılması gerektiği yönündeki tartışmaları yeniden alevlendirdi. ABD Savunma Bakanlığı yetkilileri, tungstenin ulusal güvenlik açısından stratejik önemine vurgu yaparak, yabancı alıcılara satışların sınırlandırılması gerektiğini savunuyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Bu gelişme, sadece ABD-Çin ticaret savaşının yeni bir cephesi değil, aynı zamanda küresel kritik maden tedarik zincirinde yaşanan dönüşümün de bir yansıması. Nadir toprak elementlerinin ardından tungsten de Batılı ülkeler için bağımlılık riski taşıyan bir maden haline geliyor. Avrupa Birliği, kritik madenler listesine tungsteni de eklemiş durumda. Çin'in bu hamlesi, diğer madenlerde olduğu gibi tedarik zincirinde çeşitlendirme çabalarını hızlandırabilir. Avustralya, Kanada ve Portekiz gibi tungsten rezervine sahip ülkeler, Batılı yatırımlarla madencilik faaliyetlerini artırma potansiyeli taşıyor.
Küresel ölçekte tungsten talebinin önümüzdeki on yılda yüzde 50 artması bekleniyor. Bu artışta yeşil enerji dönüşümü ve elektrikli araç bataryalarında tungsten kullanımının yaygınlaşması etkili. Çin'in bu alandaki hakim konumu, arz güvenliği açısından ciddi bir risk oluşturuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, tungsten rezervleri açısından zengin olmamakla birlikte, kritik maden tedarik zincirinde çeşitlendirme stratejisi izliyor. Çin'in tungsten piyasasındaki baskın konumu, Türkiye'nin savunma sanayiinde kullanılan bu stratejik madende dışa bağımlılığını artırabilir. Türkiye, ABD ve AB ülkeleriyle kritik maden iş birliği anlaşmaları imzalayarak arz güvenliğini sağlamaya çalışıyor. Bu gelişme, Türkiye'nin kendi maden kaynaklarını değerlendirme ve alternatif tedarikçilere yönelme ihtiyacını bir kez daha ortaya koyuyor. Ayrıca, küresel ticaretteki bu tür gerilimler Türkiye'nin bölgesel bir tedarik merkezi olma potansiyelini güçlendirebilir.
