Çin, Güney Çin Denizi'nde Filipinler ile yeniden alevlenen bir anlaşmazlığın ortasında, Skarborough Shoal olarak bilinen tartışmalı mercan adasında bilimsel bir keşif gezisi düzenlediğini açıkladı. Çinli yetkililer, 20 Mayıs'ta başlayan araştırma misyonu kapsamında bölgeye çevresel izleme ve numune alma amacıyla yüzer bir platform yerleştirildiğini duyurdu. Açıklama, Çin ve Filipinler arasında Scarborough Shoal üzerindeki egemenlik iddialarının yeniden tırmanışa geçtiği bir dönemde geldi. Manila yönetimi, Çin gemilerinin bölgedeki faaliyetlerini yakından takip ederken, Pekin'in hamlesi uluslararası hukuk açısından tartışmalara yol açtı.
Gelişmenin arka planı
Skarborough Shoal, Filipinler'in kıyılarına yaklaşık 220 kilometre uzaklıkta yer alan ve hem Çin hem de Filipinler'in egemenlik iddiasında bulunduğu bir bölge. Çin, adanın tarihsel olarak kendine ait olduğunu savunurken, Filipinler 2013 yılında konuyu Lahey'deki Daimi Tahkim Mahkemesi'ne taşımıştı. 2016 yılında mahkeme, Çin'in Güney Çin Denizi'ndeki iddialarının büyük ölçüde geçersiz olduğuna hükmetmişti. Ancak Çin, kararı tanımadığını belirterek bölgedeki askeri ve bilimsel faaliyetlerini sürdürdü.
Son olayda, Çin'in yüzer platformu çevresel izleme ve deniz biyolojisi araştırmaları için kullanıldığı ifade ediliyor. Çin resmi haber ajansı Xinhua, platformun su kalitesi, deniz akıntıları ve deniz canlıları üzerinde veri topladığını bildirdi. Filipinler ise bu faaliyetleri kendi kıta sahanlığında izinsiz bir müdahale olarak nitelendiriyor. Filipinler Dışişleri Bakanlığı, Çin'in bilimsel araştırma adı altında egemenlik ihlali yaptığını öne sürerken, Pekin yönetimi uluslararası hukuka uygun hareket ettiklerini savunuyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Güney Çin Denizi, dünyanın en yoğun ticaret yollarından biri olması ve zengin doğal kaynaklara ev sahipliği yapması nedeniyle stratejik öneme sahip. Çin, bölgedeki iddialarını genişletirken, Filipinler, Vietnam, Malezya, Brunei ve Tayvan da çeşitli ada ve resifler üzerinde hak iddia ediyor. ABD, bölgedeki müttefikleriyle işbirliği yaparak Çin'in yayılmacı politikalarına karşı denge unsur oluşturuyor. Son gelişme, Manila'nın Washington ile askeri işbirliğini artırdığı bir döneme denk geliyor. Filipinler, Çin gemilerinin bölgedeki varlığının artması üzerine ABD'nin desteğini almak için görüşmeler yürütüyor.
Uzmanlar, Çin'in bilimsel araştırma kılıfı altında bölgedeki fiili kontrolünü güçlendirmeye çalıştığını belirtiyor. Bu tür araştırma platformları, daha sonra askeri amaçlarla kullanılabilecek altyapıya dönüşebiliyor. Çin'in 2014 yılında Güney Çin Denizi'nde inşa ettiği yapay adalar da benzer şekilde sivil projeler olarak başlayıp askeri üsse dönüşmüştü. ASEAN ülkeleri ve ABD, Çin'in bu hamlelerini yakından izlerken, tahkim mahkemesinin 2016 kararının uygulanması için uluslararası baskıyı artırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Güney Çin Denizi'ndeki bu gelişme, Türkiye'nin Hint-Pasifik bölgesine yönelik stratejik ilgisi açısından önem taşıyor. Türkiye, deniz hukuku ve egemenlik hakları konularında uluslararası hukuka vurgu yapan bir dış politika izliyor. Bu olay, Doğu Akdeniz'de benzer egemenlik tartışmaları yaşayan Türkiye için bir emsal teşkil edebilir. Ayrıca Çin ile Türkiye arasındaki ikili ilişkiler, Kuşak ve Yol Girişimi kapsamında gelişirken, Pekin'in bölgesel iddiaları Ankara'nın denge politikasını zorlayabilir. Türkiye'nin ASEAN ülkeleriyle artan ticari ve diplomatik bağları, bölgedeki istikrarı önemli kılıyor.
