Çin’in en üst düzey diplomatı, Pakistan’a İran ve Amerika Birleşik Devletleri arasında arabuluculuk çabalarını yoğunlaştırması ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması konusuna “uygun” bir şekilde yaklaşılmasına yardımcı olması çağrısında bulundu. Çin devlet medyasına göre, Dışişleri Bakanı Wang Yi, Pakistanlı mevkidaşı İshak Dar ile yaptığı telefon görüşmesinde bu talebi iletti. Görüşme, Orta Doğu’da tansiyonun yükseldiği bir dönemde, özellikle İran’ın nükleer programı ve bölgesel güç dengeleri bağlamında gerçekleşti. Çin, bölgede istikrarı sağlama ve enerji arz güvenliğini koruma amacıyla Pakistan’ın diplomatik kanallarını kullanmasını istiyor. Wang Yi, Pakistan’ın İran ve Suudi Arabistan arasında daha önce oynadığı arabuluculuk rolünü hatırlatarak, benzer bir çabanın İran-ABD hattında da sergilenmesini talep etti.
Gelişmenin Arka Planı: Hürmüz Boğazı ve Bölgesel Gerilim
Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin yaklaşık üçte birinin geçtiği stratejik bir su yoludur. İran, son dönemde ABD yaptırımları ve bölgesel anlaşmazlıklar nedeniyle boğazı kapatma tehdidinde bulunmuştu. Çin, enerji ithalatının büyük bir kısmını bu güzergahtan sağladığı için boğazın güvenliği Pekin açısından hayati önem taşıyor. Pakistan ise hem İran hem de Suudi Arabistan’la iyi ilişkileri olan, ayrıca ABD ile askeri ve diplomatik bağları bulunan bir ülke olarak bu arabuluculuk rolü için biçilmiş kaftan olarak görülüyor. 2023 yılında Pakistan’ın Suudi Arabistan ve İran arasında yürüttüğü arabuluculuk sonucunda iki ülke ilişkilerini normalleştirme yoluna gitmişti. Çin, bu başarının İran-ABD hattında da tekrarlanabileceğini umuyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Enerji Güvenliği ve Güç Dengeleri
Çin’in bu çağrısı, sadece Orta Doğu’daki değil, aynı zamanda küresel enerji piyasalarındaki dengeleri de etkileyebilecek bir gelişme. Hürmüz Boğazı’nın kapatılması, petrol fiyatlarında ani bir yükselişe ve küresel enerji krizine yol açabilir. Çin, bu riski azaltmak için diplomatik kanalları devreye sokuyor. Ayrıca, Pekin’in bölgede artan etkisi, ABD’nin Orta Doğu’daki geleneksel liderliğine meydan okumakta. Pakistan’ın arabuluculuk rolü üstlenmesi, Çin’in “küresel güney” ülkeleri arasında işbirliğini teşvik etme stratejisinin bir parçası olarak görülebilir. Bununla birlikte, uzmanlar İran-ABD arasındaki derin güvensizlik ve temel çıkar çatışmalarının, Pakistan’ın çabalarını başarısız kılabileceğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye’nin enerji arz güvenliği ve Orta Doğu politikası açısından dolaylı da olsa önem taşıyor. Türkiye, enerji ihtiyacının büyük kısmını ithal eden bir ülke olarak Hürmüz Boğazı’nın güvenliğinden doğrudan etkileniyor. Boğazın kapanması durumunda petrol fiyatlarındaki artış, Türkiye ekonomisi üzerinde baskı yaratabilir. Ayrıca, İran ve ABD arasındaki gerilimin azalması, Türkiye’nin bölgesel güvenlik çıkarlarına da hizmet eder. Ancak, Çin ve Pakistan’ın arabuluculuk çabaları başarısız olursa veya yetersiz kalırsa, Türkiye’nin kendi diplomatik girişimlerini devreye sokması gerekebilir. Nitekim Türkiye, geçmişte İran ile Batı arasında arabuluculuk yapmış ve bölgesel istikrar için aktif bir rol oynamıştır. Bu nedenle, Ankara’nın gelişmeleri yakından takip etmesi ve gerektiğinde devreye girebilecek bir pozisyonda durması stratejik bir zorunluluk olarak öne çıkmaktadır.
