Çin'den kaçarak önce Güney Kore'ye, ardından Kanada'ya yerleşen muhalif Dong Guangping, BBC'ye verdiği röportajda yaşadığı tehlikeli kaçışı ve özgürlük özlemini anlattı. Dong, 'Artık özgür dünyaya çıkmalıyım' diyerek rejim karşıtı faaliyetleri nedeniyle takip edildiğini ve hayatının tehlikede olduğunu belirtti.
Kaçışın perde arkası
İnsan kaçakçıları aracılığıyla organize edilen kaçış, Dong ve beraberindeki bir grup muhalif için büyük riskler taşıyordu. Dong, gece yarısı küçük bir balıkçı teknesiyle Çin kıyılarından ayrıldıklarını, yolculuğun üç gün sürdüğünü ve iki kez fırtınaya yakalandıklarını anlattı. 'Tekne neredeyse battı, ama özgürlüğe olan inancım beni ayakta tuttu' dedi.
Dong Guangping, Çin'de bir insan hakları aktivisti olarak tanınıyordu. 2018'de başlattığı bir kampanya nedeniyle yetkililerin hedefi haline geldiğini söylüyor. 2022'de ev hapsine alınınca kaçmaya karar vermiş. 'Bir arkadaşım bana kaçış planından bahsetti, hemen kabul ettim. Çin'de kalsaydım, hapiste çürüyecektim' diye konuştu.
Kaçış rotası, Çin'in doğu kıyısındaki bir balıkçı köyünden başladı. Dong, önce bir karavanla kıyıya getirildiğini, ardından tekneye bindirildiğini anlatıyor. Tekne, Güney Kore sularına ulaşana kadar her an yakalanma riskiyle karşı karşıyaydı. 'Gece boyunca Çin Devriye botlarının ışıklarını gördük, kalbimiz ağzımıza geldi' diyor.
Güney Kore Sahil Güvenliği tarafından kurtarıldıktan sonra, Dong geçici bir sığınmacı kampına yerleştirildi. Burada altı ay kaldı ve Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR) aracılığıyla mülteci statüsü aldı. Ardından Kanada, mülteci kabul programı kapsamında Dong'a kalıcı oturum izni verdi.
Bölgesel ve küresel boyut
Dong'un kaçışı, Çin'deki muhaliflerin giderek artan baskı altında olduğunu bir kez daha göstermektedir. Uluslararası Af Örgütü, 2023 Çin İnsan Hakları Raporu'nda 'Çin'de muhalif seslerin susturulduğu' belirtilmektedir. Dong, Çin'de milyonlarca insanın konuşmaktan korktuğunu, ancak kendisinin 'özgürlüğün bedeli ne olursa olsun' susmayacağını söylüyor.
Güney Kore, Çin'den kaçanlar için önemli bir geçiş noktası haline gelmiştir. Pasaport iptalleri ve artan sınır kontrollerine rağmen, her yıl yüzlerce Çinli muhalif Güney Kore'ye sığınmaya çalışmaktadır. Ancak bu sayı, 2019'dan bu yana Çin hükümetinin sıkı önlemleri nedeniyle azalmıştır. Dong, 'Kaçış yolları daralıyor. Ama özgürlük isteyenler her zaman bir yol bulur' diyor.
Kanada, muhaliflere kucak açan ülkelerin başında gelmektedir. Başbakan Justin Trudeau hükümeti, sığınma talebinde bulunan Çinli aktivistlere öncelik vermektedir. Dong şimdi Toronto'da bir apartman dairesinde yaşıyor ve Çin diaspora topluluğu aracılığıyla muhalif faaliyetlerine devam ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu haber, Türkiye'nin Çin ile ilişkileri bağlamında önemli ipuçları barındırıyor. Türkiye, Çin'in Uygur Türklerine yönelik politikaları nedeniyle hassas bir denge izliyor; bir yandan ekonomik iş birliğini sürdürürken diğer yandan insan hakları kaygılarını dile getiriyor. Dong'un kaçış hikâyesi, Çin'deki baskı ortamının küresel boyutunu gösteriyor; Türkiye, bu tür muhaliflere kapılarını açmasa da benzer durumlar Türk kamuoyunda Çin politikasına dair eleştirileri artırabilir. Ayrıca, Güney Kore üzerinden Kanada'ya uzanan bu kaçış rotası, küresel mülteci hareketliliğinin yeni dinamiğine işaret ediyor; Türkiye, kendi coğrafyasında benzer akışları yönetme tecrübesiyle bu konuda söz sahibi olabilir.
