Çin, Hollanda Ticaret Bakanı Reinette Klever'ın Pekin ziyareti sırasında, yarı iletken tedarik zincirlerinde istikrar ve Çinli şirketlere adil pazar erişimi çağrısında bulundu. İki taraf, Washington'la yaşanan teknoloji gerilimlerini yönetirken, Nexperia anlaşmazlığından bir "temiz kopuş" arayışında. Çin Ticaret Bakanı Wang Wentao, Klever ile yaptığı görüşmede, Hollanda'nın Çinli firmalara "adil, eşitlikçi ve ayrımcı olmayan bir iş ortamı" sağlamasını umduklarını belirtti. Görüşme, küresel çip savaşlarının derinleştiği bir dönemde, iki ülkenin ticari ilişkilerini dengeleme çabasını yansıtıyor.
Gelişmenin arka planı
Hollanda, dünyanın en büyük çip ekipmanı üreticisi ASML'ye ev sahipliği yapıyor. ABD, Çin'in gelişmiş yarı iletken teknolojilerine erişimini kısıtlamak için Hollanda'ya baskı yapıyor. Özellikle, ABD yönetimi ASML'nin Çin'e yüksek teknoloji litografi makineleri satmasını engellemeye çalışıyor. Bu bağlamda, Çin'in Hollanda ile ticari ilişkileri koruma çabası kritik önem taşıyor. Nexperia, Çinli Wingtech Technology tarafından satın alınan bir Hollandalı çip üreticisi. Hollanda hükümeti, ulusal güvenlik gerekçesiyle Nexperia'nın Çin'e devredilmesini engellemeye çalışmıştı. Çin, bu hamleyi "ayrımcı" olarak nitelendiriyor. Wang Wentao, görüşmede "Nexperia konusunun uygun şekilde çözülmesi, Çin-Hollanda ticari ilişkilerinin istikrarlı gelişimi için elzemdir" dedi.
Bölgesel ve küresel boyut
Çin-Hollanda çip gerilimleri, ABD-Çin teknoloji savaşının bir parçası. ABD, müttefiklerini Çin'e yarı iletken teknolojisi ihracatını kısıtlamaya çağırıyor. Hollanda, ABD ile Çin arasında bir denge kurmaya çalışıyor. Hollanda Ticaret Bakanı Klever, Pekin ziyaretinde "ticari anlaşmazlıkların diyalog yoluyla çözülmesi" gerektiğini vurguladı. Analistler, Çin'in Hollanda ile ticari bağlarını korumak istediğini ancak aynı zamanda kendi çip endüstrisini geliştirmek için ithal teknolojiye bağımlı olduğunu belirtiyor. Küresel çip kıtlığı ve tedarik zinciri kırılganlıkları, bu tür diplomatik görüşmeleri daha da önemli kılıyor. Çin, yarı iletken üretiminde kendi kendine yeterlilik hedefliyor ancak ASML'nin gelişmiş makineleri olmadan bu hedefe ulaşması zor görünüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, yarı iletken tedarik zincirinde dışa bağımlı bir ülke. Çin-Hollanda çip gerilimleri, küresel tedarik zincirlerindeki kırılganlığın bir göstergesi. Türkiye'nin savunma sanayii ve teknoloji sektörü, çip tedarikinde kesintilerden etkilenebilir. Ayrıca, ABD-Çin teknoloji rekabeti, Türkiye'nin iki ülke arasında denge politikası izlemesini zorlaştırabilir. Bu gelişme, Türkiye'nin yerli çip üretimine yatırım yapma gerekliliğini bir kez daha ortaya koyuyor. Küresel tedarik zincirindeki belirsizlikler, Türkiye'nin teknoloji alanında bağımsızlık arayışını hızlandırabilir.
