Çin'in iklim değişikliği özel temsilcisi Liu Zhenmin, ABD'nin İran'a yönelik askeri operasyonlarının tetiklediği petrol ve doğalgaz arz sıkıntılarının, küresel enerji dönüşümünün aciliyetini gözler önüne serdiğini belirtti. Çin devlet televizyonuna konuşan Liu, “Yaşananlar, fosil yakıtlara bağımlılığın ne kadar kırılgan bir sistem yarattığını gösteriyor. Ülkeler bu dersi almalı ve yenilenebilir enerjiye geçişi hızlandırmalı” ifadelerini kullandı. Çinli yetkili, özellikle gelişmekte olan ülkelerin enerji güvenliği konusunda daha dirençli bir yapı kurması gerektiğinin altını çizdi.
Gelişmenin Arka Planı
ABD'nin İran'a yönelik yaptırımları ve askeri varlığını artırması, Basra Körfezi'ndeki petrol sevkiyatlarını olumsuz etkiledi. İran, Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehdidinde bulunurken, küresel petrol fiyatları varil başına 95 doların üzerine çıktı. Özellikle Asya ülkeleri, İran ve Suudi Arabistan'dan yapılan ham petrol ithalatında kesintiler yaşadı. Doğalgaz piyasalarında ise Katar ve Rusya'nın arzı artırmasına rağmen, Avrupa'da fiyatlar megavatsaat başına 45 avroyu aştı. Çin, ham petrol ithalatının yaklaşık yüzde 10'unu İran'dan karşılarken, kriz nedeniyle alternatif tedarikçilere yönelmek zorunda kaldı. Liu Zhenmin, bu durumun enerji bağımsızlığı ve iklim hedefleri arasındaki bağlantıyı netleştirdiğini vurguladı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran krizi, küresel enerji piyasalarında dalgalanmaya yol açarken, OPEC+ ülkeleri acil toplantı kararı aldı. Suudi Arabistan, üretimi günlük 500 bin varil artırma sinyali verse de, piyasalar arz açığının kapanmayacağı endişesiyle hareket ediyor. Çin'in çağrısı, birçok ülkenin enerji dönüşümüne daha fazla yatırım yapması gerektiği yönünde BM ve AB tarafından da destek buluyor. Ancak kısa vadede fosil yakıt fiyatlarının yüksek seyretmesi, gelişmekte olan ülkelerde yenilenebilir enerji yatırımlarının finansmanını zorlaştırabilir. Çin, rüzgar ve güneş enerjisi kapasitesini 2030'a kadar 1.200 gigavata çıkarma hedefiyle bu alanda öncü rol üstleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ithalatında yüksek oranda dışa bağımlı bir ülke olarak İran krizinden doğrudan etkileniyor. Doğalgazının yaklaşık yüzde 20'sini İran'dan tedarik eden Türkiye, arz kesintileri durumunda enerji güvenliği riskiyle karşı karşıya kalabilir. Bu durum, Türkiye'nin yerli ve yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelme politikasını hızlandırmasını gerektiriyor. Ayrıca, Doğu Akdeniz'deki doğalgaz keşifleri ve Karadeniz'deki Sakarya sahası, uzun vadede enerji bağımsızlığına katkı sağlasa da, kısa vadede Çin'in vurguladığı gibi enerji dönüşümünün stratejik bir zorunluluk olduğu görülüyor.
