Çin Halk Cumhuriyeti'nin 1 Ocak 2024'te yürürlüğe giren Etnik Birlik ve İlerlemeyi Teşvik Yasası, Pekin yönetiminin etnik azınlıklara yönelik politikasında köklü bir değişime işaret ediyor. Parti etnoloğu ve akademisyenlere göre yasa, belirli etnik grupların sorunlarına odaklanan eski yaklaşımı terk ederek, tüm etnik grupların Çin ulusu içinde eritilmesini hedefleyen asimilasyon politikasına geçişi simgeliyor. Bu düzenleme, Batılı ülkelerin Çin'in Xinjiang ve Tibet gibi bölgelerdeki insan hakları ihlallerine yönelik eleştirilerine karşı da bir savunma mekanizması olarak tasarlanmış durumda.
Gelişmenin arka planı: Etnik politikada yeni dönem
Çin Komünist Partisi Merkez Komitesi'ne bağlı çalışan bir etnolog olan Hao Shiyuan, yasanın 'etnik işlerin' ötesine geçerek 'ulusal kimlik inşasına' odaklandığını belirtiyor. Yasa, 56 etnik grubun tamamının 'Çin ulusu' (Zhonghua Minzu) çatısı altında birleştirilmesini teşvik ediyor. Bu yaklaşım, Mao Zedong döneminden bu yana uygulanan ve her etnik gruba belirli özerklikler tanıyan 'bölgesel etnik özerklik' sisteminden bir sapma olarak değerlendiriliyor. Yeni yasa, okullarda Mandarin Çincesi'nin zorunlu hale getirilmesi, etnik kostümlerin kamusal alanda sınırlandırılması ve etnik dini uygulamaların kontrol altına alınması gibi uygulamaları içeriyor. Resmi söylemde 'birleşme' ve 'kaynaşma' olarak adlandırılan bu politikalar, özellikle Uygur, Tibetli ve Moğol toplulukları arasında endişe yaratıyor.
Yasanın hazırlık sürecinde, Çinli yetkililer Batılı ülkelerin 'etnik ayrımcılık' ve 'kültürel soykırım' suçlamalarına karşı koymak için yasal bir zemin oluşturmaya çalıştı. Xi Jinping yönetimi, etnik azınlık bölgelerinde 'terörle mücadele' ve 'istikrarı koruma' adı altında sert önlemler almasının ardından uluslararası alanda yoğun eleştiriyle karşılaşmıştı. Yeni yasa, bu eleştirilere karşı 'Çin'in kendine özgü etnik politika modeli' savunmasını güçlendirmeyi amaçlıyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Asimilasyonun jeopolitik yansımaları
Çin'in asimilasyon politikası, yalnızca iç dinamikleri değil, aynı zamanda komşu ülkelerle ilişkileri de etkiliyor. Orta Asya ülkeleri, Moğolistan ve Güneydoğu Asya'daki etnik Çinli topluluklar, Pekin'in 'etnik kaynaşma' söyleminin kendi ülkelerindeki Çin etkisini artırabileceğinden endişe ediyor. Özellikle Kazakistan ve Kırgızistan gibi ülkelerde yaşayan Uygur diasporası, yasanın Çin sınırları içindeki akrabalarının kültürel kimliklerini kaybetmesine yol açacağından kaygılı. Batılı hükümetler ve insan hakları örgütleri, yasanın Birleşmiş Milletler azınlık hakları sözleşmelerine aykırı olduğunu savunurken, Çin yönetimi bu eleştirileri 'iç işlerine müdahale' olarak nitelendiriyor. ABD, Avrupa Birliği ve Birleşik Krallık, yasayı kınayan açıklamalar yayımlarken, Çin Dışişleri Bakanlığı 'etnik birlik yasası'nın ülkenin egemenlik hakkı olduğunu ve hiçbir dış gücün bu konuda söz hakkı olmadığını vurguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Çin'in etnik azınlıklara yönelik asimilasyon politikası, Türkiye'nin Uygur Türklerine olan ilgisi ve Doğu Türkistan meselesine duyarlılığı nedeniyle yakından takip edilmesi gereken bir konudur. Pekin'in bu yasayla Uygur kültürel kimliğini daha da baskı altına alması, Türkiye'nin Birleşmiş Milletler ve diğer uluslararası platformlarda Uygur hakları konusundaki pozisyonunu etkileyebilir. Ayrıca, Türkiye-Çin ekonomik ilişkilerinin derinleştiği bir dönemde, bu yasa Ankara ile Pekin arasında diplomatik bir gerilim kaynağı olabilir. Türkiye'nin, hem insan hakları hassasiyetini koruyarak hem de Çin'le ticari ilişkilerini sürdürerek dengeli bir dış politika izlemesi gerekiyor.
