Çin Halk Cumhuriyeti, resmi haber ajansı Xinhua'nın Washington'da görevli muhabirinin ABD tarafından siyasi baskıya maruz bırakıldığını iddia ederek, bu durumu diplomatik bir krizin yeni boyutu haline getirdi. Pekin yönetimi, gazetecinin ABD'de yasal olarak çalıştığını ve hiçbir yasayı ihlal etmediğini vurgularken, Washington'dan derhal açıklama talep etti. Olay, iki ülke arasında son yıllarda tırmanan basın özgürlüğü tartışmalarının yeni bir aşaması olarak değerlendiriliyor.
Gelişmenin arka planı
ABD yönetimi, son yıllarda Çin merkezli medya kuruluşlarının faaliyetlerine yönelik kısıtlamaları artırmıştı. 2020 yılında Washington, Xinhua da dahil olmak üzere beş Çin devlet medyasını 'yabancı misyon' statüsüne alarak, çalışanlarının ABD'deki hareketlerini sınırlandırmıştı. Çin ise benzer kısıtlamalarla karşılık vermiş, ABD'li gazetecilerin Çin'deki çalışma koşullarını zorlaştırmıştı.
Son olayda, Xinhua muhabiri Liu Yang'ın, ABD Dışişleri Bakanlığı tarafından düzenlenen bir basın toplantısına katılımının engellendiği ve akreditasyonunun askıya alındığı bildirildi. Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Zhao Lijian, günlük basın brifinginde konuya değinerek, "ABD'nin bu eylemi, medya özgürlüğü ilkelerine aykırıdır ve Xinhua muhabirinin meşru çalışma hakkını ihlal etmektedir" ifadelerini kullandı.
Zhao Lijian, ayrıca ABD'nin söz konusu muhabire yönelik baskılarının 'siyasi saiklerle' yapıldığını ve iki ülke arasındaki iletişimi zedelediğini belirtti. Çinli sözcü, "ABD, basın özgürlüğü konusundaki çifte standardını bir kez daha göstermiştir" diyerek, Washington'u uluslararası hukuka ve diplomatik normlara uymaya çağırdı.
Bölgesel veya küresel boyut
Çin-ABD ilişkileri, ticaret savaşları, teknoloji yarışı ve Tayvan sorunu gibi pek çok alanda gerilimli bir seyir izliyor. Basın özgürlüğü konusu, bu gerilimin bir yansıması olarak öne çıkıyor. Her iki ülke de karşılıklı olarak gazetecilere yönelik kısıtlamaları artırırken, uluslararası toplum bu durumu endişeyle izliyor.
ABD Dışişleri Bakanlığı'ndan henüz resmi bir açıklama gelmezken, konuyla ilgili olarak Kongre'de de tartışmalar başladı. Bazı Amerikalı senatörler, Çin'in ABD'deki basın faaliyetlerinin 'propaganda amaçlı' olduğunu savunarak daha sıkı önlemler alınmasını talep ediyor.
Öte yandan, Çin medyası da ABD'de benzer zorluklarla karşılaştıklarını sıkça dile getiriyor. Xinhua ve diğer Çin devlet medyası çalışanları, vize işlemlerinden akreditasyon süreçlerine kadar pek çok alanda engellerle karşılaştıklarını rapor ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin hem ABD hem de Çin ile olan ilişkileri bağlamında önem taşımaktadır. Ankara, son yıllarda Washington ile yaşadığı S-400 krizi ve YPG/PKK konusundaki anlaşmazlıklar nedeniyle zorlu bir dönemden geçerken, Çin ile özellikle ekonomik alanda iş birliğini derinleştirme çabasındadır. Basın özgürlüğü konusundaki bu gerilim, Türkiye'nin diplomatik dengeleri gözetmesini gerektiren bir süreçtir. Ayrıca, Türk medyasının uluslararası alanda benzer engellerle karşılaşma riski, Ankara'nın bu tartışmaları yakından takip etmesini zorunlu kılmaktadır.
