Çin, 60'tan fazla Çinli teknoloji ve savunma şirketini kara listeye alan ABD'yi, Başkan Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Xi Jinping arasında mayıs ayında Pekin'de varılan mutabakatı 'görmezden gelmekle' suçladı. Pekin yönetimi, Washington'un ulusal gücünü kötüye kullanarak küresel ticaret kurallarını ihlal ettiğini ve iki ülke arasındaki gerginliği tırmandırdığını belirtti. Ticaret savaşının en kritik dönemeçlerinden biri olarak değerlendirilen bu adım, Çin'in misilleme tehditlerini de beraberinde getirdi.
Kara listenin arka planı ve Çin'in tepkisi
ABD Ticaret Bakanlığı, geçen hafta yayımladığı güncellenmiş 'kurumlar listesi' ile 66 Çinli firmayı kara listeye aldı. Listede Huawei, ZTE ve Çin'in en büyük yonga üreticisi Semiconductor Manufacturing International Corporation (SMIC) gibi devlerin yanı sıra askeri bağlantılı olduğu öne sürülen çok sayıda şirket bulunuyor. Washington, bu şirketlerin 'ulusal güvenlik riski' oluşturduğunu ve ABD teknolojisine erişimlerinin kısıtlanması gerektiğini savunuyor. Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Wang Wenbin, yaptığı açıklamada ABD'nin bu hamlesini 'gayrimeşru ve tek taraflı' olarak nitelendirdi. Wenbin, 'ABD, Trump ile Xi arasında mayıs ayında Pekin'de varılan konsensüsü göz ardı ederek, iki ülke arasındaki güveni baltalamıştır. Bu eylemler, uluslararası ticaret kurallarına ve Dünya Ticaret Örgütü normlarına aykırıdır' dedi. Çin, ayrıca ABD'nin kısıtlamalarına karşı 'gerekli önlemleri' alacağını duyurdu ancak somut bir misilleme yöntemi açıklamadı.
Pentagon'un da dahil olduğu süreçte, ABD Savunma Bakanlığı'nın haziran başında Çinli şirketlere yönelik bir değerlendirme yaptığı ve bu değerlendirmenin kara listenin temelini oluşturduğu belirtiliyor. ABD'li yetkililer, listedeki şirketlerin Çin ordusuna doğrudan veya dolaylı olarak destek sağladığını iddia ediyor. Çin ise bu iddiaları 'asılsız ve provokatif' olarak değerlendiriyor. Uzmanlar, bu gelişmenin iki ülke arasındaki ticaret savaşını yeni bir boyuta taşıdığı ve özellikle yarı iletken sektöründe tedarik zincirlerinde ciddi aksamalara yol açabileceği görüşünde.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD-Çin ticaret savaşı, yalnızca iki ülke ekonomisini değil, aynı zamanda küresel tedarik zincirlerini ve dünya ticaretini derinden etkiliyor. Kara listeye alınan şirketler arasında yer alan SMIC, küresel yarı iletken pazarının önemli bir oyuncusu ve ABD'li müşterilere de hizmet veriyor. Analistlere göre, bu kısıtlamalar dünya çapındaki teknoloji şirketlerini olumsuz etkileyebilir. Öte yandan, Avrupa Birliği ve Japonya gibi ABD'nin müttefikleri, Çin'e yönelik teknoloji kısıtlamalarını yakından izliyor. Avrupa Komisyonu, 'teknolojik egemenlik' hedefi doğrultusunda Çin'e bağımlılığı azaltma çabalarını hızlandırmış durumda. Bu gelişmeler, küresel teknoloji rekabetinde bloklaşmaya işaret ediyor ve çok kutuplu dünya düzeninde yeni ittifakların şekillenmesine yol açıyor. Ayrıca, Çin'in kara listeye yanıt olarak ABD'li şirketlere yönelik yaptırımları artırması halinde, dünyanın en büyük iki ekonomisi arasındaki ticaret hacminde önemli bir daralma bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-Çin ticaret savaşının derinleşmesi, Türkiye açısından iki temel alanda önem taşıyor: İlk olarak, küresel ticaretteki daralma ve tedarik zincirlerindeki aksamalar, Türkiye'nin ihracat potansiyelini ve ithalat maliyetlerini doğrudan etkileyebilir. Özellikle teknoloji ürünleri ve hammaddelerde fiyat dalgalanmaları yaşanabilir. İkinci olarak, bu savaşın yarattığı belirsizlik, Türkiye'nin hem ABD hem de Çin ile olan ticari ve diplomatik ilişkilerinde manevra alanını daraltabilir. Türkiye, iki ülke arasında denge politikası izlemek zorunda kalacak ve olası yaptırımlardan etkilenmemek için alternatif ticaret rotaları geliştirmeye yönelebilir. Ayrıca, küresel teknoloji rekabetinde Türkiye'nin kendi savunma ve teknoloji sanayisini güçlendirme çabaları, bu ortamda daha kritik hale gelmektedir.
