Yaklaşık on yıl önce, Çin'in en büyük tekstil ihracatçılarından biri, ABD Başkanı Donald Trump'ın ilk döneminde gündeme getirdiği ticaret engellerine karşı korunmak için bir plan hazırladı. Şirketin sahipleri, ana üretim üssünü Çin'in doğu kıyısından Vietnam'a taşımanın kalıcı bir çözüm olacağına inanıyordu. Ancak bu strateji, beklenmedik engellerle karşılaşarak çıkmaza girdi.
Çinli firmalar neden Vietnam'ı seçti?
Trump'ın 2018'de başlattığı ticaret savaşları, Çin'den ABD'ye yapılan ihracatta gümrük vergilerinin yüzde 25'e kadar çıkmasına neden oldu. Çinli ihracatçılar, bu yüksek vergilerden kaçmak için Vietnam, Tayland ve Malezya gibi Güneydoğu Asya ülkelerine yöneldi. Özellikle Vietnam, düşük işçilik maliyetleri ve gelişen altyapısıyla cazip bir alternatif haline geldi. Çinli firmalar, Vietnam'da montaj hatları kurarak ürünlerini “Vietnam menşeli” olarak etiketleyip ABD'ye göndermeye başladı. Bu yöntem, kısa vadede kârlı görünüyordu ancak uzun vadede sorunlar ortaya çıktı.
Vietnam rotası neden tıkandı?
ABD Ticaret Bakanlığı ve Gümrük ve Sınır Koruma Birimi, Çin'in Vietnam üzerinden yaptığı dönüşümlü ihracatı yakından izlemeye başladı. 2023 yılında ABD, Vietnam menşeli bazı tekstil ürünlerinde vergi kaçakçılığı tespit edince ek soruşturmalar başlattı. Ayrıca Vietnam hükümeti, ABD ile ticari ilişkilerini zedeleme riskini almak istemediği için Çinli firmaların yerel ortaklarla iş yapmasını zorlaştıran düzenlemeler getirdi. Bunun yanı sıra, Vietnam'daki ücretler hızla yükseldi ve vasıflı işgücü bulmak zorlaştı. Çin'deki otomasyon yatırımları ise işgücü maliyetini düşürdüğü için bazı firmalar, üretimi Çin'e geri taşımayı düşünmeye başladı.
Alternatif üretim merkezleri ve Çin'in durumu
Çin, dünya tekstil ve konfeksiyon üretiminin yüzde 30'undan fazlasını karşılıyor ve hâlâ en büyük tedarikçi konumunda. Vietnam ise yıllık 60 milyar doları aşan ihracatıyla ikinci sıraya yerleşti ancak hammaddesinin büyük kısmını Çin'den ithal etmek zorunda. Bu bağımlılık, Vietnam'ın Çin'e alternatif olma potansiyelini sınırlıyor. Öte yandan, Hindistan ve Bangladeş gibi ülkeler de düşük maliyetli üretim için dikkat çekiyor. Ancak siyasi istikrarsızlık ve altyapı eksiklikleri, bu ülkelerin hızlıca büyümelerini engelliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, tekstil ve hazır giyim sektöründe önemli bir oyuncu olarak Çin-Vietnam eksenindeki bu gelişmelerden doğrudan etkileniyor. ABD'nin Çin'e yönelik ticaret savaşları, Türkiye'ye “Çin+1” stratejisi kapsamında alternatif tedarikçi olma fırsatı sunabilir. Özellikle Türk firmalarının yakın coğrafyada ve düşük maliyet avantajını koruyarak ABD pazarına girmesi mümkün. Ancak Türkiye'nin bu fırsatı değerlendirebilmesi için ABD ile gümrük anlaşmalarını güçlendirmesi ve üretim kapasitesini artırması gerekiyor. Aksi halde Hindistan ve Vietnam gibi rakiplerin gerisinde kalabilir.
