Çin, ABD Savunma Bakanlığı’nın (Pentagon) Çinli şirketler için hazırladığı kara listeyi genişletmesine sert tepki gösterdi. Pekin yönetimi, Washington’un ulusal güvenlik gerekçesiyle Çin firmalarının gelişimini engellemeye çalıştığını belirterek, bu adıma kararlı bir yanıt vereceği uyarısında bulundu. Söz konusu gelişme, iki süper güç arasında ticaret ve teknoloji alanındaki gerilimi daha da tırmandırdı.
Gelişmenin arka planı
ABD Savunma Bakanlığı, Çin ordusuyla bağlantılı olduğu gerekçesiyle belirlediği ‘Çin Askeri Şirketleri’ listesini (Section 1260H) genişleterek yeni isimler ekledi. Güncellenen listede yapay zeka, yarı iletken ve telekomünikasyon alanlarında faaliyet gösteren önde gelen Çinli teknoloji firmalarının yer aldığı bildiriliyor. Pentagon’un bu adımı, ABD’nin Çin’in teknolojik yükselişini sınırlama stratejisinin bir parçası olarak görülüyor.
Pekin yönetiminden yapılan açıklamada, listenin ABD’nin ‘güç politikası’nın bir yansıması olduğu ifade edildi. Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, “ABD, ulusal güvenlik kavramını genişleterek Çin firmalarının meşru haklarını ihlal ediyor. Bu, serbest piyasa ilkelerine ve uluslararası ticaret kurallarına açık bir aykırılıktır” dedi. Çin’in gerekli tedbirleri alarak kendi şirketlerinin çıkarlarını koruyacağı vurgulandı.
Analistlere göre, ABD’nin bu hamlesi özellikle yarı iletken ve yapay zeka sektörlerinde Çin’in bağımsız teknoloji geliştirme çabalarını baltalamayı hedefliyor. Daha önce benzer bir liste Huawei ve ZTE gibi firmalara uygulanmıştı.
Bölgesel veya küresel boyut
ABD ve Çin arasındaki teknoloji savaşı, küresel tedarik zincirlerinde ciddi değişimlere yol açıyor. Yeni yaptırımlar, Çinli firmaların ABD pazarına erişimini daha da kısıtlarken, Pekin’i kendi teknolojik ekosistemini oluşturmaya itiyor. Bu durum, Asya-Pasifik bölgesinde yeni ticaret bloklarının oluşmasına zemin hazırlayabilir.
Uzmanlar, ABD’nin ‘Çin askeri bağlantılı’ şirketler listesinin genişlemesinin, Çin’in Küresel Güney ülkeleriyle teknoloji işbirliğini hızlandırabileceğine dikkat çekiyor. Ayrıca ABD’nin müttefikleri Japonya, Güney Kore ve Hollanda gibi ülkeler de yarı iletken ihracat kontrollerinde ABD’nin yanında yer alarak Çin’e karşı teknolojik ablukayı derinleştirebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-Çin teknoloji savaşı, Türkiye için hem fırsat hem de risk barındırıyor. Türkiye, özellikle yarı iletken ve savunma sanayiinde dışa bağımlılığını azaltma çabaları kapsamında, Çin’in alternatif teknoloji arayışlarından faydalanabilir. Ancak ABD’nin bloklaşma politikası, Türkiye’nin her iki tarafla da dengeli ilişkiler yürütme kapasitesini sınırlayabilir. Türk teknoloji firmalarının, ABD yaptırımlarına takılmamak için Çin ile işbirliğinde dikkatli olması gerekiyor. Uzun vadede, Türkiye’nin teknoloji transferi ve yerli üretim stratejilerini çeşitlendirmesi kritik önem taşıyor.
