Çin, ABD Savunma Bakanlığı'nın (Pentagon) ülkenin önde gelen teknoloji firmalarına yönelik attığı adımı 'güçlü bir hoşnutsuzlukla' karşıladı. Pekin yönetimi, söz konusu hamlenin uluslararası ticaret kurallarını ihlal ettiğini ve iki ülke arasındaki ilişkileri daha da gerdiğini belirtti. Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, yaptığı yazılı açıklamada, Pentagon'un bu kararının 'temelsiz' olduğunu ve 'piyasa ilkelerine aykırı' düştüğünü ifade etti.
Gelişmenin arka planı
Pentagon, geçtiğimiz günlerde ülkenin en büyük teknoloji şirketlerinden bazılarını 'Askeri Nihai Kullanıcı Listesi'ne ekledi. Bu listede yer alan firmalar, ABD menşeli belirli teknolojilere erişimde kısıtlamalarla karşı karşıya kalıyor. Çinli teknoloji devlerinin yanı sıra, Pekin yönetimine yakınlığıyla bilinen bazı araştırma kurumları da kara listeye eklendi.
Çin Dışişleri Bakanlığı, bu adımın 'Çinli işletmelerin meşru hak ve çıkarlarını ciddi şekilde ihlal ettiğini' savunurken, Washington yönetimine 'derhal yanlıştan dönme' çağrısı yaptı. Pekin, ayrıca ABD'yi 'soğuk savaş zihniyetiyle' hareket etmekle suçladı. Sözcü, Çin'in bu tür eylemlere karşı 'gerekli tüm önlemleri' alacağını ve ulusal firmalarını korumaktan çekinmeyeceğini vurguladı.
Küresel ve bölgesel boyut
Bu gelişme, ABD-Çin arasındaki teknoloji savaşının daha da derinleştiğinin bir işareti olarak yorumlanıyor. İki ülke arasında son yıllarda devam eden ticaret gerilimleri, yarı iletkenlerden yapay zekaya kadar pek çok alanda kendini gösteriyor. Pentagon'un bu adımı, özellikle yapay zeka ve savunma teknolojileri alanındaki Çinli firmaları hedef alıyor. Uzmanlar, bu durumun küresel tedarik zincirlerinde ek aksamalara yol açabileceği uyarısında bulunuyor. Diğer yandan, Çin'in kendi teknolojik bağımsızlığını artırma çabaları hız kazanıyor. Huawei, Tencent, Alibaba ve ByteDance gibi firmalar, ABD yaptırımlarına rağmen alternatif yazılım ve donanım çözümleri geliştirerek dayanıklılık gösteriyor. Ancak uzun vadede, bu teknolojik ayrışmanın küresel inovasyon hızını yavaşlatabileceği ve tüketici fiyatlarını artırabileceği tahmin ediliyor. Çin, ayrıca yaptırımlara maruz kalan diğer ülkelerle (Rusya, İran, Kuzey Kore gibi) teknoloji paylaşımı konusunda daha yakın iş birliğine gidebilir. Bu durum, küresel güç dengelerini yeniden şekillendirebilecek bir 'teknolojik bloklaşma' riskini de beraberinde getiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-Çin teknoloji gerilimi, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler için hem risk hem fırsat barındırıyor. Türkiye, savunma sanayii ve teknoloji alanında dışa bağımlılığı azaltmak için yerli üretim hamlelerini hızlandırmış durumda. Ancak iki süper güç arasındaki bu mücadele, Türkiye'nin teknoloji tedarik kanallarını daraltabilir; özellikle de Ankara'nın Çin'den ithal ettiği yarı iletkenler ve elektronik bileşenler üzerinde olumsuz etki yaratabilir. Diğer yandan, Çin'in alternatif teknoloji arayışı, Türk firmaları için yeni iş birlikleri kapısı açabilir. Türkiye, 'Denge Siyaseti' çerçevesinde ne ABD ne Çin ile ilişkilerini bozmadan, kendi teknolojik bağımsızlığını artırmaya çalışıyor. Orta vadede Ankara'nın bu iki dev arasında denge kurarak hem Çin'le teknoloji transferi anlaşmaları yapması hem de ABD'nin yaptırım riskini yönetmesi kritik önem taşıyor.
