Çin Halk Cumhuriyeti, ABD Savunma Bakanlığı tarafından 'Çin askeri-sanayi kompleksiyle bağlantılı' olduğu gerekçesiyle kara listeye alınan 10 Amerikan şirketine karşı ekonomik yaptırım uygulama kararı aldı. Söz konusu yaptırımlar, ABD Başkanı Donald Trump'ın geçtiğimiz ay Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ile ikili ilişkileri istikrara kavuşturmak amacıyla gerçekleştirdiği Pekin ziyaretinin üzerinden henüz bir ay geçmeden duyuruldu. Bu gelişme, iki süper güç arasında son dönemde yaşanan gerginliğin yeni bir boyut kazandığına işaret ediyor.
Gelişmenin arka planı: Pentagon kara listesi ve Çin'in tepkisi
ABD Savunma Bakanlığı, geçtiğimiz aylarda yayımladığı bir listeyle, Çin ordusuyla iş birliği yaptığı iddia edilen çok sayıda Amerikan savunma ve teknoloji şirketini 'güvenilmez' statüsüne almıştı. Pentagon bu adımı, Çin'in askeri modernizasyon programına doğrudan veya dolaylı olarak katkıda bulunan firmaları tespit etmek ve bu firmalarla yapılan ticareti kısıtlamak amacıyla attı. Kara listede yer alan şirketler arasında Lockheed Martin, Raytheon Technologies ve Northrop Grumman gibi büyük savunma müteahhitlerinin yanı sıra, havacılık ve ileri teknoloji alanlarında faaliyet gösteren birçok küçük ve orta ölçekli firma da bulunuyordu.
Pekin yönetimi, Pentagon'un bu adımını 'haksız ve ayrımcı' olarak nitelendirerek, misilleme yapacağını sinyallemişti. Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, yaptığı yazılı açıklamada, 'ABD'nin bu tek taraflı eylemleri uluslararası ticaret kurallarını ihlal etmektedir. Çin, egemenlik haklarını korumak ve ulusal güvenliğini savunmak için gerekli tedbirleri alacaktır' ifadelerini kullandı. Bu kapsamda alınan yaptırım kararıyla, kara listedeki 10 ABD şirketinin Çin'deki mal varlıkları dondurulacak, bu firmalarla her türlü ticari işlem yasaklanacak ve Çin'de faaliyet göstermeleri engellenecek.
Bölgesel ve küresel boyut: ABD-Çin ticaret savaşının yeni cephesi
Bu gelişme, ABD ile Çin arasında son yıllarda tırmanan ticaret savaşının savunma sanayii alanına sıçradığını gösteriyor. İki ülke arasındaki gümrük tarifeleri ve teknoloji kısıtlamaları zaten küresel tedarik zincirlerini ciddi şekilde etkilemişken, bu kez doğrudan askeri alana yönelik yaptırımlar gündeme gelmiş durumda. Analistler, Çin'in bu adımının sembolik olmaktan öte, özellikle ABD'li savunma firmalarının Asya-Pasifik pazarındaki konumunu zayıflatmayı hedeflediğini belirtiyor. Çin, kendi savunma sanayiini geliştirme ve dışa bağımlılığı azaltma politikası kapsamında, yerli alternatifleri teşvik ediyor.
Öte yandan, Trump'ın Pekin ziyaretinin hemen ardından böyle bir hamlenin gelmesi, iki lider arasındaki görüşmelerin somut bir ilerleme sağlamadığını veya varılan mutabakatların kâğıt üzerinde kaldığını düşündürüyor. Ziyaret sırasında ticaret dengesi, teknoloji transferi ve Kuzey Kore meselesi gibi konuların ele alındığı biliniyordu. Ancak Pentagon kara listesi ve Çin yaptırımları, bu konularda uzlaşmanın ne kadar zor olduğunu bir kez daha ortaya koydu. Küresel ekonomi üzerinde de etkili olabilecek bu gerilim, özellikle Asya'da faaliyet gösteren çok uluslu şirketler için belirsizlik yaratıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-Çin arasındaki bu tür yaptırım gerilimleri, Türkiye'nin savunma sanayii alanındaki dışa bağımlılığını azaltma çabalarını dolaylı olarak etkileyebilir. Türkiye, hem ABD hem de Çin ile savunma ve teknoloji alanlarında iş birliği yapmakta, ancak son yıllarda özellikle S-400 hava savunma sistemi kriziyle ABD ile gerginlik yaşamıştı. Bu tür süper güç çatışmaları, Türkiye'nin alternatif tedarikçi arayışlarını ve yerli üretim hedeflerini daha da önemli hale getiriyor. Küresel ölçekte ise, ticaret savaşlarının derinleşmesi, gelişmekte olan ülkelerin büyüme dinamiklerini olumsuz etkileyebilir. Türkiye, bu süreçte dengeli bir dış politika izleyerek her iki ülkeyle de ilişkilerini sürdürmeye çalışacaktır.
