Çin ekonomisi, 2024 yılının ikinci çeyreğinde yıllık bazda yüzde 4,7 büyüyerek 2022'nin son çeyreğinden bu yana en düşük üç aylık büyüme oranını kaydetti. Yatırımlardaki belirgin yavaşlama ve tüketici güvenindeki zayıflığın etkisiyle, bu oran Pekin yönetiminin yılsonu için belirlediği yüzde 4,5 ila 5'lik büyüme hedefinin de altında kaldı. Sonuç, piyasalarda daha agresif teşvik paketleri beklentisini güçlendirdi. Çin Ulusal İstatistik Bürosu tarafından açıklanan verilere göre, ilk çeyrekte yüzde 5,3 olan büyüme, yılın ikinci üç ayında ivme kaybetti. Ekonomistler, emlak sektöründeki krizin derinleşmesi, yerel yönetim borçları ve küresel talepteki daralmanın büyümeyi baskıladığını belirtiyor.
Gelişmenin arka planı
Çin ekonomisi, Kovid-19 kısıtlamalarının kaldırılmasının ardından 2023 yılında yüzde 5,2 büyüyerek toparlanma sinyali vermişti. Ancak, yeni bir teşvik dalgası olmadan büyümenin sürdürülemez olduğu giderek netleşiyor. Özellikle sabit kıymet yatırımlarındaki yavaşlama dikkat çekiyor; madencilik, imalat ve altyapı harcamalarındaki artış hızı kesilirken, emlak sektörü yatırımları yılın ilk yarısında yüzde 10,1 daraldı. Bu durum, Çin'in GSYİH'sının yaklaşık dörtte birini oluşturan emlak sektöründe iflaslar ve satılamayan konut stoku sorununu daha da derinleştiriyor. Tüketim tarafında ise perakende satışlar haziran ayında yıllık yüzde 2 arttı, ancak bu oran piyasa beklentilerinin (yüzde 3,3) altında kaldı. Artan işsizlik ve hane halkı borçluluğu, tüketicilerin harcama iştahını köreltiyor. Çin Merkez Bankası'nın faiz indirimlerine rağmen kredi talebi zayıf seyrediyor. Öte yandan, ihracat haziranda yıllık yüzde 8,6 artış gösterdi, ancak bu artışın önceden alınan siparişlerden kaynaklandığı ve AB ile ABD'nin uyguladığı yeni tarifelerin önümüzdeki aylarda ihracatı olumsuz etkileyebileceği uyarısı yapılıyor.
Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası gibi kuruluşlar, Çin'in orta vadeli büyüme potansiyelinin yüzde 4'ün altına düşebileceği konusunda uyarılarda bulunuyor. Yapısal sorunların başında, yüksek borç seviyelerine rağmen verimsiz yatırımların sürmesi ve demografik yaşlanma geliyor. Çin hükümeti, 2023 sonunda kabul edilen 1 trilyon yuanlık (yaklaşık 139 milyar dolar) özel devlet tahvili ihracı ve altyapı harcamalarına rağmen, ekonomik teşvik konusunda temkinli davranmakla eleştiriliyor. Uzmanlar, kapsamlı bir mali genişleme ve emlak sektörüne yönelik köklü bir reform paketi olmadan büyümede kalıcı bir iyileşmenin zor olduğunu ifade ediyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Çin'in yavaşlaması, küresel büyüme ve ticaret dinamikleri açısından kritik önem taşıyor. Çin, dünyanın en büyük ikinci ekonomisi ve birçok ülkenin en büyük ticaret ortağı konumunda. Talepteki yavaşlama, başta Avustralya, Brezilya ve Şili gibi hammadde ihracatçıları olmak üzere gelişmekte olan ekonomileri doğrudan etkiliyor. Aynı zamanda Güney Kore, Tayvan ve Almanya gibi ülkeler, Çin'e yönelik makine, elektronik ve lüks mal ihracatında düşüş bildiriyor. Uluslararası Enerji Ajansı, Çin'deki yavaşlamanın küresel petrol talebi büyümesini 2024 yılında günlük 200 bin varil azaltabileceğini tahmin ediyor. Öte yandan, Çin Merkez Bankası'nın gevşek para politikası, diğer Asya merkez bankalarının da faiz indirimi baskısı altında kalmasına yol açıyor. Bu durum, ABD Merkez Bankası'nın faiz oranlarını yüksek tutmasıyla birlikte, Çin yuanının dolar karşısında değer kaybetmesine neden oluyor. Rekabetçi devalüasyon endişeleri, Asya'da döviz savaşları riskini artırıyor. Ayrıca Çin'in yavaşlaması, Yeni İpek Yolu projeleri kapsamında borç alan ülkelerin geri ödeme kapasitesini de olumsuz etkileyerek, uluslararası borç yapılandırma süreçlerini karmaşıklaştırıyor. AB ve ABD, Çin'in iç talebi canlandırmak için teşvikleri artırması gerektiğini savunurken, aşırı teşviklerin aşırı kapasiteye yol açarak kendi sanayilerine zarar vereceğinden de endişe ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Çin büyümesindeki yavaşlama, Türkiye'nin ihracat hedefleri açısından iki ucu keskin bir kılıç. Kısa vadede, Çin'den ithal edilen hammadde fiyatlarındaki düşüş, Türkiye'nin üretim maliyetlerini azaltabilir. Ancak orta vadede, Çin'de talep daralması Türk ihracatçıları için risk oluşturuyor; özellikle mermer, bor, kiraz ve otomotiv yan sanayi ürünlerinde Çin pazarına bağımlılık var. Türkiye'nin, Çin'deki ekonomik yavaşlamaya karşı ihracat portföyünü çeşitlendirmesi ve Asya'da alternatif pazarlar arayışını hızlandırması gerekiyor. Ayrıca Çin'in teşvik politikaları, Türk inşaat ve altyapı firmalarına yeni fırsatlar sunabilir; ancak yerel tedarikçi koruma önlemleri bu fırsatları sınırlayabilir.
