Çin ekonomisinde imalat sanayi faaliyeti, Eylül ayında beş ayın ardından ilk kez daralma bölgesine gerileyerek ülkenin toparlanma çabalarını zora sokan çift yönlü bir tabloyu ortaya koydu. Resmi Satın Alma Yöneticileri Endeksi (PMI), 50 puanın altına inerek 49,8 seviyesine geriledi; bu, Mart ayından bu yana ilk daralma anlamına geliyor. Öte yandan ülkenin önde gelen bellek çipi üreticisi ChangXin Memory Technologies (CXMT), gelişmiş çip üretiminde önemli atılımlar yaparak küresel pazarda iddiasını artırırken, Çin Halk Kurtuluş Ordusu (PLA) kuruluş yıl dönümünü kutladı. Bu gelişmeler, dünyanın ikinci büyük ekonomisinin karşı karşıya olduğu yapısal zorlukların yanı sıra stratejik sektörlerdeki ilerlemeleri gözler önüne seriyor.
Fabrika faaliyetindeki daralma ve inşaat sektöründeki düşüş
Çin Ulusal İstatistik Bürosu’nun açıkladığı verilere göre, resmi imalat PMI Eylül’de 49,8’e inerek bir önceki ayın 50,1 seviyesinden geriledi. Bu düşüş, ekonomistlerin 50,2’lik beklentisinin altında kaldı ve imalat sektörünün daralma bölgesine geçtiğini gösterdi. Üretim, yeni siparişler ve istihdam alt endekslerinde belirgin bir zayıflama yaşandı. Özellikle ihracat siparişlerindeki düşüş, küresel talepteki yavaşlamanın etkisini yansıtıyor. Ayrıca, resmi hizmet ve inşaat PMI’ı da 56,7’den 55,7’ye gerileyerek beklentilerin altında kaldı. İnşaat sektörü ise pandemiden bu yana en düşük seviyesine inerek 47,1 puana düştü.
Bu veriler, Çin’in emlak krizi ve tüketici güvenindeki zayıflık nedeniyle iç talepteki toparlanmanın kırılgan olduğunu ortaya koyuyor. Hükümet, büyümeyi desteklemek için vergi indirimleri, altyapı harcamaları ve faiz oranı kesintileri gibi önlemler açıklamış olsa da, bu önlemlerin henüz imalat sektörüne yansımadığı görülüyor. Pekin’in politikalarının etkisini göstermesi birkaç çeyrek alabilir; ancak küresel yavaşlama ve jeopolitik gerilimler, ihracata dayalı büyüme modelini daha da kırılgan hale getiriyor.
CXMT’nin yükselişi ve Çin’in teknoloji hedefleri
Durgunluk sinyallerine rağmen, Çin’in teknoloji sektöründe cesaret verici gelişmeler yaşanıyor. ChangXin Memory Technologies (CXMT), bellek çipi üretiminde önemli bir ilerleme kaydederek DDR5 bellek çiplerinde üretime başladı ve bu alanda Samsung, SK Hynix ve Micron’un ardından dördüncü büyük üretici konumuna yükseldi. Şirket, ABD’nin yarı iletken ihracat kısıtlamalarına rağmen, gelişmiş çip üretim teknolojilerinde kendi kendine yetebilme hedefi doğrultusunda önemli adımlar atıyor. CXMT’nin başarısı, Çin’in teknolojik bağımsızlık hedefinin bir parçası olarak görülüyor; Pekin, yarı iletken endüstrisine büyük miktarda yatırım yapıyor.
Bununla birlikte, analistler CXMT’nin üretim kapasitesinin henüz sınırlı olduğunu ve küresel pazarda fiyat kırması yapmasının beklenmediğini belirtiyor. Yine de bu gelişme, Çin’in ileri teknoloji alanında Batı’nın kısıtlamalarına rağmen ilerleyebildiğinin bir göstergesi olarak değerlendiriliyor. Şirketin bu atılımı, küresel çip piyasasında arz-talep dengesini etkileyebilir ve fiyatların düşmesine yol açabilir; bu da sektördeki rekabeti artıracaktır.
PLA’nın 97. yıl dönümü ve askeri modernizasyon
Bu gelişmeler yaşanırken, Çin Halk Kurtuluş Ordusu (PLA) kuruluşunun 97. yıl dönümünü kutladı. PLA, kuruluş yıl dönümü etkinlikleriyle, askeri modernizasyon hedeflerini ve ülke savunmasındaki rolünü vurguladı. Son yıllarda hızla büyüyen askeri bütçe ve yeni silah sistemleri, küresel askeri dengeleri değiştiriyor. Çin’in askeri harcamaları, gayri safi yurtiçi hasılasının yaklaşık %1,6’sına ulaşmış durumda; bu, bölgedeki gerilimleri artırıyor.
PLA’nın askeri tatbikatları, özellikle Güney Çin Denizi’nde ve Tayvan çevresinde, uluslararası toplumun dikkatini çekiyor. ABD ve müttefikleri, Çin’in artan askeri gücünün bölgesel güvenlik dengesini bozduğu endişesini dile getiriyor. Çin ise bu konuda egemenlik haklarını savunduğunu ve kimsenin içişlerine karışmasına izin vermeyeceğini söylüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Çin’deki bu ekonomik daralma, Türkiye’nin ihracat pazarları açısından önemli sonuçlar doğurabilir. Türkiye’nin Çin’e ihracatı, toplam ihracatının küçük bir kısmını oluştursa da, Çin ekonomisindeki yavaşlama küresel tedarik zincirlerini ve emtia fiyatlarını etkileyerek Türk ekonomisi üzerinde dolaylı bir etki yaratabilir. Ayrıca, Çin’in teknoloji alanındaki ilerlemeleri ve askeri modernizasyonu, küresel jeopolitik dengeleri değiştiriyor. Türkiye, Çin ile dengeli bir ilişki sürdürürken, aynı zamanda Batı ittifakındaki yerini korumaya çalışıyor. Bu bağlamda, Çin’in teknolojik yükselişi ve savunma harcamaları, Türkiye’nin dış politika ve güvenlik politikalarını şekillendiren faktörlerden biri olmaya devam edecek.
