Çin'de yapay zeka tarafından üretilen ve "yardım isteyen çocuk" anlamına gelen "Xiaohai" avatarları, kısa video platformlarında hızla yayılarak yaşlı izleyicileri duygusal manipülasyonla dolandırıyor. Genellikle okul üniforması veya beyaz gömlek giymiş genç erkek çocuklar olarak görünen bu dijital avatarlar, zor durumda olduklarını iddia ederek yaşlılardan para topluyor. Yetkililer, son dönemde bu tür dolandırıcılık vakalarında artış olduğunu bildiriyor.
Dolandırıcılığın arka planı
Yapay zeka teknolojisindeki ilerlemeler, gerçekçi görünen sahte videoların üretilmesini kolaylaştırdı. "Xiaohai" avatarları, genellikle hüzünlü müzik eşliğinde, hasta bir aile üyesi veya eğitim masrafları için yardım istiyor. Videolarda, çocukların ağladığı veya zor koşullarda yaşadığı sahneler canlandırılıyor. Bu duygusal içerikler, özellikle yalnız yaşayan ve sosyal medyayı yoğun kullanan yaşlı bireyleri hedef alıyor. Dolandırıcılar, videolara ekledikleri bağlantılar veya yönlendirmeler aracılığıyla bağış topluyor gibi görünerek para topluyor. Çin'in kısa video platformları Douyin (TikTok'un Çin versiyonu) ve Kuaishou, bu tür içeriklerin yayılmasında önemli rol oynuyor. Platformlar, zaman zaman bu hesapları kapatıyor ancak dolandırıcılar yeni hesaplarla ortaya çıkmaya devam ediyor.
Çin hükümeti, son yıllarda yapay zeka destekli dolandırıcılıkla mücadele için çeşitli düzenlemeler getirdi. 2022'de yürürlüğe giren "Derin Sentez" yönetmeliği, yapay zeka ile üretilen içeriklerin işaretlenmesini zorunlu kılıyor. Ancak uzmanlar, denetimin yetersiz olduğunu ve dolandırıcıların bu kuralları kolayca atlatabildiğini belirtiyor. Ayrıca, yaşlı nüfusun dijital okuryazarlık seviyesinin düşük olması, onları bu tür saldırılara karşı savunmasız bırakıyor. Çin'de 60 yaş üstü nüfusun 280 milyonu aştığı ve bu kişilerin önemli bir kısmının internet kullanımında deneyimsiz olduğu biliniyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Benzer yapay zeka dolandırıcılıkları sadece Çin'de değil, dünya genelinde de görülüyor. ABD ve Avrupa'da da sahte ses ve video kullanarak yaşlıları dolandırma vakaları artıyor. Özellikle pandemi sonrası dijitalleşmenin hızlanması, bu tür suçların yaygınlaşmasına zemin hazırladı. Uzmanlar, yapay zeka teknolojisinin kötüye kullanımının önüne geçmek için uluslararası işbirliği ve daha sıkı denetimlerin şart olduğunu vurguluyor. Çin'deki bu olay, teknolojinin etik kullanımı ve yaşlı nüfusun korunması konusunda küresel bir uyarı niteliği taşıyor.
Türkiye'de de benzer riskler bulunuyor. Türkiye'de 65 yaş üstü nüfus son yıllarda hızla artarak %10'a yaklaştı. Yaşlı bireylerin sosyal medya kullanımı artıyor ancak dijital okuryazarlık konusunda yeterli eğitim almıyorlar. Ayrıca, Türkiye'de yapay zeka düzenlemeleri henüz emekleme aşamasında. Uzmanlar, Türkiye'nin de bu tür dolandırıcılıklara karşı önlem alması gerektiğini belirtiyor. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK), yaşlıları bilinçlendirme kampanyaları düzenliyor ancak bu çabaların yeterli olmadığı ifade ediliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Çin'de yaşanan bu olay, Türkiye için önemli dersler içeriyor. Türkiye'de de yaşlı nüfus artıyor ve dijital platformlar yaygınlaşıyor. Yapay zeka destekli dolandırıcılık, Türkiye'de henüz yaygın değil ancak gelecekte büyük bir tehdit oluşturabilir. Türkiye'nin yapay zeka düzenlemelerini güçlendirmesi, dijital okuryazarlık eğitimlerini yaygınlaştırması ve yaşlıları koruyacak mekanizmalar geliştirmesi gerekiyor. Ayrıca, sosyal medya platformlarının denetimi ve yapay zeka içeriklerinin işaretlenmesi konusunda somut adımlar atılmalı. Bu gelişme, Türkiye'nin teknoloji politikalarında yaşlı nüfusu merkeze alması gerektiğini gösteriyor.
