Moody's Ratings tarafından yayımlanan yeni bir rapora göre, ABD ve Çinli teknoloji devleri arasındaki yapay zekâ harcamalarındaki büyük fark, Amerikan şirketlerine beklenen avantajı sağlamayabilir. Raporda, Çinli firmaların düşük yerel maliyetler ve güçlü devlet desteği sayesinde her dolar karşılığında çok daha fazla hesaplama gücü elde ettiği belirtiliyor. Bu durum, ABD'nin yapay zekâ yatırımlarındaki mutlak üstünlüğünün, satın alma gücü paritesi ve devlet teşvikleri nedeniyle göreceli olarak dengelendiğini gösteriyor.
Harcama Farkı ve Gerçek Maliyetler
ABD'li teknoloji devleri Microsoft, Google, Amazon ve Meta, yapay zekâ altyapısına son birkaç yılda on milyarlarca dolar akıttı. Özellikle Nvidia'nın yüksek performanslı GPU'larına olan talep, bu şirketlerin hesaplama kapasitesini artırmasını sağladı. Ancak Moody's raporu, bu harcamaların kağıt üzerindeki büyüklüğünün yanıltıcı olabileceğini vurguluyor. Çin'de elektrik, arazi, inşaat ve donanım maliyetleri ABD'ye kıyasla çok daha düşük. Ayrıca Pekin yönetimi, yerli yapay zekâ şirketlerine vergi indirimleri, düşük faizli krediler ve doğrudan sübvansiyonlar sağlıyor. Bu destekler, Çinli firmaların aynı bütçeyle daha fazla çip ve veri merkezi kurmasına olanak tanıyor.
Rapora göre, Çinli yapay zekâ devleri arasında yer alan Baidu, Alibaba, Tencent ve Huawei, ABD'li rakiplerine kıyasla daha az sermaye harcamasıyla benzer veya daha yüksek hesaplama gücüne ulaşabiliyor. Örneğin, bir ABD'li şirketin bir dolar karşılığında satın aldığı hesaplama gücünü, bir Çinli şirket aynı parayla üç ila dört kat daha fazla elde edebiliyor. Bu fark, özellikle büyük dil modellerinin eğitimi ve çalıştırılması için gereken enerji ve donanım maliyetlerinde belirginleşiyor.
Devlet Desteği ve Stratejik Yönelim
Çin hükümeti, yapay zekâyı stratejik bir öncelik olarak belirlemiş durumda. 2017'de açıklanan "Yeni Nesil Yapay Zekâ Geliştirme Planı" ile 2030'a kadar dünya lideri olma hedefi konuldu. Bu doğrultuda, yerel yönetimler veri merkezleri için ucuz elektrik ve arazi tahsis ediyor, devlet bankaları düşük faizli krediler sağlıyor. Ayrıca, ABD'nin çip ihracatına getirdiği kısıtlamalara rağmen Çin, yerli çip üretimini hızlandırarak dışa bağımlılığı azaltmaya çalışıyor. Huawei'nin Ascend çipleri ve diğer yerli alternatifler, bu stratejinin bir parçası.
Moody's analistleri, ABD'nin yapay zekâ yatırımlarındaki liderliğini sürdürdüğünü ancak Çin'in maliyet avantajını kullanarak aradaki farkı kapatma potansiyelinin yüksek olduğunu belirtiyor. Raporda, "ABD'li şirketler daha fazla harcıyor olabilir, ancak her doların karşılığında elde ettikleri hesaplama gücü Çinliler kadar verimli değil" deniliyor.
Küresel Yapay Zekâ Yarışına Etkisi
Bu durum, küresel yapay zekâ yarışının seyrini değiştirebilir. ABD, özellikle ileri düzey çiplerde ve yazılım ekosisteminde hâlâ önde. Ancak Çin, uygulama geliştirme, veri erişimi ve maliyet etkinliği konularında hızla ilerliyor. Özellikle Asya, Afrika ve Latin Amerika pazarlarında Çinli yapay zekâ çözümleri, düşük maliyetleri sayesinde daha rekabetçi hale geliyor. Bu da ABD'nin teknolojik hegemonyasına karşı alternatif bir blok oluşmasına zemin hazırlıyor.
Rapor, ayrıca yapay zekâ yatırımlarının sadece donanıma değil, aynı zamanda yetenekli iş gücüne ve veri altyapısına da bağlı olduğunu hatırlatıyor. Çin, her yıl binlerce yapay zekâ mühendisi mezun ederken, ABD'de bu alanda yetenek açığı yaşanıyor. Bu faktör, uzun vadede Çin'in rekabet gücünü artırabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, yapay zekâ yarışında henüz erken aşamada olsa da, bu gelişme Ankara için önemli fırsatlar ve riskler barındırıyor. Çin'in maliyet etkin modeli, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler için uygun fiyatlı yapay zekâ altyapısı ve çözümleri sunabilir. Öte yandan, ABD ve Çin arasındaki teknolojik rekabet, Türkiye'nin hangi ekosisteme entegre olacağı konusunda stratejik bir tercih yapmasını gerektirebilir. Türkiye, kendi yerli yapay zekâ girişimlerini destekleyerek ve devlet teşvikleriyle maliyet avantajı yaratarak bu yarışta söz sahibi olabilir. Ayrıca, enerji ve veri merkezi yatırımlarına öncelik vererek hesaplama gücünü artırabilir. Çin'in devlet destekli modeli, Türkiye'nin sanayi ve teknoloji politikaları için ilham kaynağı olabilir.
