Çin ve Rusya, Cumhurbaşkanı Vladimir Putin'in Mayıs ayında Pekin'e yaptığı ziyaretten yaklaşık iki ay sonra, ortak bir deniz tatbikatı gerçekleştirmeye hazırlanıyor. Çin Savunma Bakanlığı tarafından yapılan açıklamaya göre, tatbikatın bu yıl içinde belirlenecek bir tarihte Doğu Çin Denizi'nde yapılması planlanıyor. İki ülkenin savaş gemileri, denizaltılar ve hava unsurlarının katılımıyla gerçekleştirilecek tatbikat, 'Deniz İşbirliği-2024' adıyla anılacak. Bu gelişme, Çin-Rusya stratejik ortaklığının askeri boyutta da derinleştiğinin bir göstergesi olarak değerlendiriliyor.
Tatbikatın arka planı ve kapsamı
Çin Savunma Bakanlığı Sözcüsü Albay Zhang Xiaogang, haftalık basın toplantısında yaptığı açıklamada, tatbikatın iki ülke arasındaki kapsamlı stratejik ortaklığın bir parçası olduğunu ve bölgesel barış ile istikrara katkı sağlamayı hedeflediğini belirtti. Sözcü, tatbikatın ayrıntılarına ilişkin daha fazla bilgi vermezken, operasyonun uluslararası hukuka ve denizcilik teamüllerine uygun şekilde yürütüleceğini vurguladı.
Rusya Savunma Bakanlığı da benzer bir açıklama yaparak, tatbikatın Pasifik Filosu'na bağlı savaş gemileri ve denizaltılar ile Çin Donanması'na ait birimleri bir araya getireceğini duyurdu. İki ülke arasında daha önce de benzer tatbikatlar düzenlenmişti. Son olarak 2023 yılında 'Deniz İşbirliği-2023' tatbikatı gerçekleştirilmiş, ayrıca Rusya'nın ev sahipliğinde 'Vostok-2022' stratejik tatbikatı yapılmıştı.
Uzmanlar, bu tatbikatların iki ülke arasındaki askeri koordinasyonu artırdığına ve özellikle Hint-Pasifik bölgesinde ABD ve müttefiklerine karşı bir mesaj niteliği taşıdığına dikkat çekiyor. Çin ve Rusya, son yıllarda NATO'nun Doğu Asya'daki varlığına ve AUKUS gibi ittifaklara karşı ortak bir duruş sergiliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Çin-Rusya askeri işbirliği, Ukrayna savaşı ve Tayvan gerilimi nedeniyle Batı ile yaşanan anlaşmazlıkların ortasında daha da önem kazanıyor. İki ülke, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nde sık sık ortak oy kullanırken, ekonomik yaptırımlara karşı da işbirliğini derinleştiriyor. Putin'in Şubat 2022'de Ukrayna'ya başlattığı savaştan bu yana Çin, Rusya'ya siyasi ve ekonomik destek sağlarken, Batı'nın yaptırımlarını da eleştiriyor.
ABD Savunma Bakanlığı yetkilileri, Çin ve Rusya'nın askeri tatbikatlarının bölgesel güvenlik dinamiklerini etkilediğini belirtiyor. Pentagon, özellikle Doğu Çin Denizi'ndeki faaliyetlerin Tayvan Boğazı'ndaki statükoyu değiştirebileceği endişesini dile getiriyor. Japonya ve Güney Kore gibi bölge ülkeleri ise bu tatbikatları yakından izliyor.
Öte yandan, Çin ve Rusya'nın ortak tatbikatları sadece denizlerle sınırlı değil. İki ülke, geçen yıl hava kuvvetleri tatbikatı da düzenlemiş, stratejik bombardıman uçaklarıyla ortak devriye uçuşları gerçekleştirmişti. Uzmanlar, bu işbirliğinin yakın gelecekte uzay ve siber alanlara da sıçrayabileceğini öngörüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Çin-Rusya askeri işbirliği, Türkiye'nin de içinde bulunduğu Avrasya güvenlik mimarisini yakından ilgilendiriyor. Ankara, hem NATO üyesi olarak Batı ittifakının bir parçası hem de Rusya ile derin enerji ve savunma işbirliği yürüten bir ülke konumunda. Bu tatbikatlar, Türkiye'nin dengeli dış politikasını zorlayabilecek bir gerilim unsuru olarak görülebilir. Öte yandan, Türkiye'nin Karadeniz'de Rusya ile yaşadığı askeri gerilimler ve Çin ile artan ticari ilişkiler düşünüldüğünde, bu gelişme Ankara için hem fırsat hem de risk barındırıyor. Türkiye, bölgesel güvenlik dinamiklerini yakından takip ederken, kendi çıkarları doğrultusunda hareket etmeye devam edecektir.
