Çin Başbakanı Li Qiang, Pazartesi günü Tacikistan ile güvenlik ve istihbarat işbirliğinin derinleştirilmesi çağrısında bulunarak, Pekin'in aşırılık ve ayrılıkçılık olarak gördüğü tehditlerle mücadele için ortak çaba gösterilmesini istedi. Li, ayrıca Tacikistan'ın Çin vatandaşlarını korumak için "güçlü önlemler" almasını umduğunu belirtti. Çin Devlet Konseyi Başbakanı Li Qiang'ın bu açıklamaları, Orta Asya ülkesine yaptığı resmi ziyaret sırasında Duşanbe'de gerçekleşti. Li'nin ziyareti, bölgede artan istikrarsızlık endişeleri ve Çin'in kuşak-yol projesi kapsamındaki yatırımlarının güvenliği açısından kritik bir dönemde gerçekleşiyor.
Gelişmenin Arka Planı
Li Qiang'ın Tacikistan ziyareti, Çin'in Orta Asya'daki güvenlik endişelerinin son dönemde arttığı bir döneme denk geliyor. Afganistan'ın kuzeyindeki istikrarsızlık, Tacikistan sınırında potansiyel bir tehdit oluşturuyor. Çin, Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nde ayrılıkçı hareketlerle mücadele ederken, Orta Asya'daki istikrarın korunmasını kendi iç güvenliği için hayati görüyor. Tacikistan ise Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi kapsamında önemli bir ortak. Çin, Tacikistan'a büyük altyapı yatırımları yapıyor ve bu yatırımların güvenliği Pekin için öncelikli. Li'nin ziyareti sırasında, iki ülke arasında ekonomik ve güvenlik alanlarında çeşitli anlaşmalar imzalanması bekleniyor. Ayrıca, Tacikistan'da çalışan Çinli işçiler ve mühendislerin güvenliği son yıllarda artan bir endişe kaynağı. 2020'de Tacikistan'da meydana gelen bir saldırıda Çinli vatandaşlar hedef alınmıştı. Çin hükümeti, vatandaşlarının korunması için ev sahibi ülkelerden daha fazla güvenlik önlemi talep ediyor.
Çin Dışişleri Bakanlığı yetkilileri, Li'nin görüşmelerinde terörizm, aşırılık ve ayrılıkçılıkla mücadelede işbirliğinin önemine vurgu yaptığını belirtti. Tacikistan Devlet Başkanı İmamali Rahman ile yapılan görüşmelerde, sınır güvenliği ve istihbarat paylaşımı konuları ele alındı. Çin, Tacikistan'dan Sincan'a yönelik herhangi bir tehdit unsuruna karşı daha sıkı önlemler almasını istiyor. Tacikistan ise ekonomik kalkınma için Çin yatırımlarına ihtiyaç duyuyor ve güvenlik işbirliğini bu çerçevede değerlendiriyor. İki ülke arasında 2023 yılında ticaret hacmi 3 milyar doları aşmış durumda. Çin, Tacikistan'ın en büyük yatırımcılarından biri konumunda.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Çin'in Tacikistan ile güvenlik işbirliğini artırma çabası, Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) çerçevesindeki işbirliğinin bir parçası olarak görülüyor. ŞİÖ, Çin, Rusya, Orta Asya ülkeleri ve Pakistan'ın üye olduğu bölgesel bir güvenlik ve ekonomik işbirliği örgütü. Çin, bu platformu Orta Asya'daki etkisini artırmak için kullanıyor. Aynı zamanda, ABD'nin 2021'de Afganistan'dan çekilmesinin ardından bölgede oluşan güç boşluğunu doldurma çabası da söz konusu. Çin, Afganistan'daki gelişmeleri yakından takip ediyor ve Tacikistan üzerinden Afganistan'a açılan koridorun güvenliğini sağlamak istiyor. Tacikistan-Afganistan sınırı, uyuşturucu kaçakçılığı ve terörizm açısından riskli bir hat olarak kabul ediliyor. Çin, bu sınırın güvenliğini kendi iç güvenliği için kritik görüyor. Öte yandan, Rusya'nın bölgedeki geleneksel etkisi göz önüne alındığında, Çin'in Tacikistan ile güvenlik işbirliğini derinleştirmesi, Moskova ile Pekin arasında bir rekabet unsuru olarak da değerlendirilebilir. Ancak iki ülke, Batı'ya karşı ortak bir duruş sergiliyor ve Orta Asya'da işbirliği yapıyor. Çin'in hamlesi, bölgesel güvenlik mimarisinde önemli bir değişikliğe işaret ediyor. Uluslararası gözlemciler, Çin'in Orta Asya'daki güvenlik angajmanının artmasının, bölgedeki dengeleri etkileyebileceğini belirtiyor. Tacikistan, Rusya'nın yanı sıra Çin ile de güvenlik işbirliğini geliştirerek dış politikasında çeşitlendirmeye gidiyor. Bu durum, Orta Asya ülkelerinin büyük güçler arasında denge politikası izlediğinin bir göstergesi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Çin'in Tacikistan ile güvenlik işbirliğini derinleştirmesi, Türkiye'nin Orta Asya politikası açısından dolaylı ama önemli sonuçlar doğurabilir. Türkiye, Türk Devletleri Teşkilatı aracılığıyla bölgede etkisini artırmaya çalışırken, Çin'in güvenlik alanındaki ağırlığını hissettirmesi, Ankara'nın manevra alanını sınırlayabilir. Ayrıca, Tacikistan'da artan Çin etkisi, bölgesel ekonomik dengeleri değiştirebilir ve Türk yatırımcılar için rekabet koşullarını etkileyebilir. Türkiye, Çin'in Kuşak ve Yol projesine ilgi duyuyor ancak Orta Asya'da güvenlik konularında Çin ile işbirliği yapma konusunda temkinli. Bu gelişme, Türkiye'nin bölgede daha aktif bir diplomasi izlemesi gerekliliğini ortaya koyuyor. Ayrıca, Afganistan kaynaklı istikrarsızlığın bölgeye yayılma riski, Türkiye'nin güvenlik endişelerini artırabilir.
