Çin, Filipinler ve Japonya ile yaşanan diplomatik gerginliklerin ardından ikinci kez "özel deniz hukuku uygulama operasyonu" düzenleyerek, Luzon Boğazı'nın doğusunda altı adet sahil güvenlik botu ve devriye gemisi konuşlandırdı. Pekin yönetimi, bu hamleyle Güney Çin Denizi ve Doğu Çin Denizi'ndeki hak iddialarını pekiştirmeyi hedefliyor. Operasyon, Çin Ulaştırma Bakanlığı koordinasyonunda Fujian ve Guangdong eyaletlerine bağlı deniz kuvvetleri tarafından yürütülüyor. Uzmanlar, bu adımın bölgedeki askeri tansiyonu daha da artırabileceği uyarısında bulunuyor.
Gelişmenin arka planı
Pekin yönetimi, özellikle Filipinler'in Scarborough Shoal ve İkinci Thomas Resifi çevresindeki faaliyetlerine misilleme olarak bu operasyonu başlattı. Çin Dışişleri Bakanlığı, söz konusu bölgelerin tartışmasız Çin egemenliği altında olduğunu savunurken, Manila yönetimi uluslararası hukuka ve 2016 tarihli Güney Çin Denizi Tahkim Kararı'na atıfta bulunuyor. Ayrıca Japonya'nın Senkaku/Diaoyu Adaları konusundaki tutumu da Pekin'in tepkisini çekiyor. Çin, bu operasyonla hem Filipinler'e hem de Japonya'ya güç gösterisi yaparak, bölgedeki deniz güvenliği politikalarında daha agresif bir çizgiye geçtiğini sinyaliyor.
Operasyon kapsamında görev alan gemiler arasında, açık denizlerde uzun süreli görev yapabilen 3000 tonluk devriye botları ve hızlı müdahale sahil güvenlik araçları bulunuyor. Çin resmi medyası, bu gemilerin "deniz hukukunu uygulamak, balıkçılık faaliyetlerini denetlemek ve arama-kurtarma çalışmalarına destek olmak" üzere görevlendirildiğini duyurdu. Ancak bağımsız analistler, operasyonun asıl amacının Tayvan ve çevresindeki stratejik geçiş alanlarında Çin'in kontrolünü pekiştirmek olduğunu belirtiyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Çin'in bu hamlesi, ABD ve müttefiklerinin Hint-Pasifik stratejisiyle doğrudan çatışma potansiyeli taşıyor. Washington yönetimi, Filipinler ve Japonya ile yaptığı güvenlik anlaşmaları çerçevesinde bölgede askeri varlığını artırmış durumda. Çin'in ikinci özel deniz operasyonu, ABD'nin öncülüğündeki "özgür ve açık Hint-Pasifik" vizyonuna meydan okuma olarak yorumlanıyor. Özellikle Tayvan Boğazı ve Luzon Boğazı'nın kontrolü, küresel ticaret ve enerji akışı açısından kritik öneme sahip. Bölgeden geçen yıllık 5 trilyon dolar değerindeki ticaret hacmi, Çin'in bu stratejik noktalardaki hakimiyetini daha da anlamlı kılıyor.
Filipinler Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr., operasyonu "provokatif ve uluslararası hukuka aykırı" olarak nitelerken, Japonya Başbakanı Kişida Fumio da Çin'in eylemlerini "endişe verici" bulduğunu ifade etti. ASEAN ülkeleri ise bölgede tansiyonun daha da yükselmemesi için itidal çağrısında bulunuyor. Bu gelişmeler, Güney Çin Denizi'ndeki uzun süreli anlaşmazlıkların çözümü için diplomatik girişimlerin ne kadar kritik olduğunu bir kez daha gözler önüne seriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Çin'in Tayvan ve Güney Çin Denizi'ndeki artan askeri faaliyetleri, Türkiye'nin Doğu Asya ile ticaret ve enerji bağlantıları açısından dolaylı riskler taşımaktadır. Bölgede yaşanacak bir çatışma, küresel tedarik zincirlerini sekteye uğratabilir ve Türkiye'nin Asya-Pasifik pazarına erişimini zorlaştırabilir. Ayrıca, Türkiye'nin NATO üyesi olması, ABD'nin bölgedeki müttefikleriyle yaşanacak bir krizde Ankara'nın pozisyonunu hassas hale getirebilir. Ancak Türkiye, Çin ile iyi ilişkilerini sürdürürken, bölgesel güç dengelerini de gözeten bir denge politikası izlemek durumundadır. Bu nedenle gelişmeler, Türk dış politikası için bir erken uyarı niteliği taşımaktadır.
