Çin, küresel petrol fiyatlarındaki sert düşüşü fırsata çevirerek Orta Doğu üreticilerinden ham petrol alımlarını önemli ölçüde artırdı. Bu hamle, Suudi Arabistan'ın Asya pazarına yönelik ihracat fiyatlarını son altı yılın en düşük seviyesine çekmesinin hemen ardından geldi. Dünyanın en büyük ham petrol ithalatçısı olan Çin, özellikle Suudi Arabistan, Irak ve Birleşik Arap Emirlikleri'nden (BAE) sevkiyatları hızlandırdı. Analistlere göre Pekin yönetimi, düşen fiyatları kullanarak stratejik petrol rezervlerini doldurmayı ve aynı zamanda rafineri marjlarını korumayı hedefliyor.
Gelişmenin arka planı
Suudi Arabistan, devlete ait petrol şirketi Saudi Aramco aracılığıyla Mayıs 2024 teslimatları için Asya müşterilerine uyguladığı fiyatları varil başına 2,90 dolar indirdi. Bu indirim, Arab Light ham petrolünün Asya'ya satış fiyatını Umman/Dubai ortalamasına göre varil başına 0,30 dolar prim seviyesine getirdi — bu, Ağustos 2018'den bu yana en düşük seviye. Karar, OPEC+'ın Nisan ayında üretimi artırma kararı almasının ardından gelen arz bolluğu ve zayıflayan küresel talep beklentileriyle uyumlu.
Çin'in bu dönemde alımlarını artırması, daha önce yüksek fiyatlar nedeniyle beklemeye çekildiği bir dönemin sona erdiğini gösteriyor. Ülkenin ham petrol ithalatı Mart ayında bir önceki aya göre %22 arttı ve günde 11,4 milyon varile ulaştı. Özellikle Suudi Arabistan'dan yapılan ithalat, Şubat ayındaki günde 1,3 milyon varilden Mart'ta 1,8 milyon varile yükseldi. Irak ve BAE'den gelen sevkiyatlar da sırasıyla %15 ve %20 oranında arttı.
Çin'in bu alım hamlesi, sadece ticari stokları değil, aynı zamanda stratejik petrol rezervlerini de kapsıyor. Pekin, 2020-2021 döneminde fiyatların dibe vurduğu sırada büyük miktarda petrol alarak rezervlerini doldurmuş, ardından fiyatlar yükselince alımları durdurmuştu. Şimdi ise benzer bir fırsat penceresinin açıldığını değerlendiriyor.
Küresel ve bölgesel boyut
Bu gelişme, küresel petrol piyasalarında önemli bir denge unsuru olarak öne çıkıyor. Bir yanda OPEC+ ülkeleri üretimi artırarak pazar payını korumaya çalışırken, diğer yanda Çin gibi büyük tüketiciler düşük fiyatlardan yararlanma stratejisi izliyor. Özellikle Suudi Arabistan'ın Asya'ya yönelik fiyat indirimi, bölgedeki diğer üreticileri de benzer adımlar atmaya zorlayabilir. Irak ve Kuveyt'in de Mayıs ayı fiyatlarını düşürmesi bekleniyor.
Küresel ölçekte ise bu durum, petrol fiyatlarının bir süre daha baskı altında kalacağına işaret ediyor. ABD'de şeyl üretiminin artması, İran ve Venezuela gibi yaptırım altındaki ülkelerin piyasaya dönme olasılığı ve küresel ekonomik büyümedeki yavaşlama, talebin zayıf kalmasına neden oluyor. Öte yandan Çin'in alımları, fiyatlardaki aşağı yönlü hareketi kısmen sınırlıyor ve piyasada bir taban oluşturuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Petrol fiyatlarındaki bu düşüş, Türkiye gibi net enerji ithalatçısı ülkeler için cari açık ve enflasyon üzerinde olumlu etki yaratabilir. Düşen petrol fiyatları, Türkiye'nin enerji ithalat faturasını hafifletirken, ulaştırma ve üretim maliyetlerini de aşağı çeker. Ancak Suudi Arabistan'ın Asya'ya özel indirim yapması, Türkiye'nin bu indirimlerden doğrudan faydalanamayacağı anlamına geliyor. Yine de küresel fiyat düşüşü, Türkiye'nin ham petrol alım maliyetlerini olumlu etkileyecektir. Orta vadede ise Çin'in rezerv doldurma hamlesi, fiyatların aşırı düşmesini engelleyerek piyasada istikrar sağlayabilir.
