Çin, bu hafta Pasifik Okyanusu'nun nükleer silahlardan arındırılmış bölgesine denizaltından fırlatılan bir kıtalararası balistik füze (SLBM) denemesi gerçekleştirdi. Füzenin hedefi, Güney Pasifik'teki uluslararası sulara düşen bir noktaydı. Denemede kullanılan füzeyi taşıyan denizaltı, ülkenin doğu kıyısı açıklarında konuşlanmıştı. Çin Devlet Konseyi Basın Ofisi, testin başarılı olduğunu ve ‘yıllık eğitim faaliyetleri’ kapsamında yapıldığını duyurdu. Ancak bu hamle, özellikle Japonya, Avustralya ve Yeni Zelanda başta olmak üzere bölge ülkelerinin sert tepkisine yol açtı.
Arka plan: Çin'in nükleer kabiliyetleri ve Pasifik güvenliği
Çin'in bu füze denemesi, nükleer silah sahibi olan ülkelerin bu tür testlerden kaçınması gereken bölgeye yapıldığı için uluslararası hukuk açısından tartışmalı. Rarotonga Anlaşması olarak da bilinen Güney Pasifik Nükleer Serbest Bölge Anlaşması, 1985 yılında imzalanmış ve 1996'da yürürlüğe girmiştir. Anlaşmaya göre taraf devletler, kendi topraklarında nükleer silah bulundurulmasını, denenmesini ve kullanımını yasaklamıştır. Ancak Çin, bu anlaşmanın imzacısı değildir. Buna rağmen, anlaşmanın bir parçası olan üç protokol, nükleer silah sahibi devletleri (ABD, İngiltere, Fransa, Rusya ve Çin) bölgede nükleer silah kullanmamaya veya denememeye çağırıyor. Çin, 1996'da bu protokollere imza atmıştı, ancak Pekin yönetimi bu taahhüdü ihlal etmiş görünüyor.
Uzmanlar, Çin'in bu hamlesini, artan askeri kabiliyetlerini sergileme ve ABD'nin bölgedeki varlığına karşı bir mesaj olarak yorumluyor. Çin, son yıllarda nükleer caydırıcılık kapasitesini önemli ölçüde artırdı. 2023 yılı itibarıyla Savunma Bakanlığı verilerine göre Çin, 200'den fazla kıtalararası balistik füze (ICBM) ve denizaltından fırlatılan balistik füzeye (SLBM) sahip. Bu, ülkenin nükleer cephaneliğini hızla modernize ettiğini ve çok başlıklı füze sistemleri geliştirdiğini gösteriyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Tepkiler ve olası sonuçlar
Japonya Başbakanı Fumio Kishida, denemeyi 'kabul edilemez' olarak nitelendirerek, 'Bu hamle bölgedeki güvenlik ortamını ciddi şekilde baltalıyor' dedi. Avustralya Dışişleri Bakanı Penny Wong, Çin'in bölge ülkelerine danışmadan bu denemeyi yapmasından duyduğu hayal kırıklığını dile getirdi. Yeni Zelanda Dışişleri Bakanı Nanaia Mahuta ise, 'Bu, bilhassa Pasifik Adaları Forumu'nun nükleer silahsız bir bölge vizyonuna aykırıdır' şeklinde konuştu. ABD Dışişleri Bakanlığı, Çin'e füze testlerinde 'sorumlu davranma' çağrısında bulundu ve bölgedeki müttefikleriyle istişarelerini sürdürdüğünü belirtti.
Bu gelişme, Asya-Pasifik'teki güç dengesini yeniden şekillendiriyor. Çin, Tayvan ve Güney Çin Denizi'ndeki gerilimleri tırmandırırken, bu test aynı zamanda Kuzey Kore'nin nükleer programına ilişkin endişeleri de artırıyor. Pasifik Adaları Forumu, konuyu gündemine alarak Çin'in tutumunu kınamayı ve bölgesel normları güçlendirmeyi tartışıyor. Uzun vadede, Çin'in bu tür denemeleri, nükleer silahsız bölge anlaşmalarının zayıflamasına ve silahlanma yarışının hızlanmasına yol açabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Çin'in Pasifik'teki füze denemesi, Türkiye'yi doğrudan ilgilendirmese de küresel güç dengeleri açısından önem arz ediyor. Türkiye, NATO üyesi olarak ABD'nin Pasifik'teki müttefikleriyle stratejik iş birliği içinde. Çin'in artan askeri aktiviteleri, NATO'nun sadece Avrupa'da değil, Asya-Pasifik'te de dikkatli olması gerektiğini gösteriyor. Ayrıca, Türkiye'nin savunma sanayisindeki yerli füze geliştirme çabaları, uluslararası normlara uygun şekilde yürütülse de, küresel füze teknolojisinin yaygınlaşması Ankara'nın güvenlik doktrininde dikkate alması gereken bir faktör. Bölgesel istikrarsızlıklar, Türkiye'nin enerji arz güvenliği ve ticaret rotalarını da etkileyebilir.
