Çin Başbakanı Li Qiang, cumartesi günü Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev ile yaptığı görüşmede, mineral kaynakları ve yapay zeka gibi alanlarda daha derin işbirliği çağrısında bulundu. Pekin'in Washington ile Orta Asya'da nüfuz yarışını sürdürdüğü bir dönemde gerçekleşen görüşmede Li, Çin'in stratejik iletişimi güçlendirmeye hazır olduğunu belirtti. Görüşme, bölgede artan jeopolitik rekabetin son yansıması olarak dikkat çekiyor.
İşbirliğinin arka planı: Mineraller ve yapay zeka
Li Qiang'ın Özbekistan ziyareti, Çin'in Orta Asya'daki ekonomik ve teknolojik varlığını genişletme stratejisinin bir parçası. Özbekistan, zengin mineral kaynakları ve genç nüfusuyla Çin için cazip bir ortak. Görüşmede özellikle kritik mineraller, yapay zeka ve dijital ekonomi alanlarında işbirliğinin öne çıktığı belirtiliyor. Çin, son yıllarda Orta Asya ülkeleriyle ticaret ve yatırım anlaşmalarını hızlandırmış durumda. Li'nin ziyareti, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping'in 2023'te Özbekistan'a yaptığı ziyaretin ardından ilişkileri daha da ileri taşıma amacı taşıyor.
Özbekistan, Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi kapsamında önemli bir koridor üzerinde bulunuyor. Ülke, aynı zamanda ABD'nin de etkisini artırmaya çalıştığı bir bölgede yer alıyor. Son dönemde Washington, Orta Asya ülkeleriyle güvenlik ve ekonomik işbirliğini güçlendirme çabası içinde. Çin ise buna karşılık olarak bölgede kalkınma projeleri ve teknoloji transferiyle nüfuzunu pekiştiriyor. Li Qiang'ın görüşmede stratejik iletişimin güçlendirilmesi vurgusu, bu rekabette iletişim kanallarını açık tutma ve yanlış anlamaları önleme isteği olarak yorumlanıyor.
Uzmanlar, Çin'in Özbekistan'a yönelik ilgisinin sadece ekonomik değil, aynı zamanda güvenlik ve bölgesel istikrar açısından da önemli olduğunu belirtiyor. Özellikle Afganistan sınırındaki gelişmeler ve radikal grupların varlığı, Çin'i Orta Asya'da daha aktif olmaya itiyor. Li'nin ziyareti sırasında sınır güvenliği ve terörle mücadele konularının da ele alındığı tahmin ediliyor. Ancak resmi açıklamada bu konulara değinilmedi.
Bölgesel ve küresel boyut: ABD-Çin rekabeti
Orta Asya, son yıllarda ABD ile Çin arasındaki küresel rekabetin yeni cephelerinden biri haline geldi. Çin, bölgede ekonomik ağırlığını artırırken ABD de özellikle güvenlik ve enerji alanlarında varlığını korumaya çalışıyor. Özbekistan, bu rekabette denge politikası izleyerek her iki taraftan da avantaj sağlamaya çalışıyor. Çin'in yapay zeka ve mineral işbirliği teklifi, Özbekistan'a teknoloji ve yatırım akışı vaat ediyor. Ancak bu durum, Batı ile ilişkilerde hassas bir denge gerektiriyor.
Çin'in Orta Asya'daki hamleleri, aynı zamanda Rusya'nın bölgedeki geleneksel etkisini de sarsıyor. Moskova, özellikle güvenlik alanında etkisini korumak istese de ekonomik olarak Çin'in gerisinde kalıyor. Özbekistan gibi ülkeler, Rusya ile ilişkilerini sürdürürken Çin ile ekonomik bağlarını güçlendirmekte bir sakınca görmüyor. Bu durum, bölgedeki güç dengelerinin yeniden şekillenmesine yol açıyor.
Li Qiang'ın ziyareti, Çin'in Orta Asya'ya verdiği önemin son göstergesi. Ziyaret sırasında ulaştırma, enerji ve tarım gibi alanlarda da anlaşmalar imzalanması bekleniyordu. Ancak ayrıntılar henüz netleşmedi. Çin, bölgede istikrarı korumak için Özbekistan ile ekonomik entegrasyonu derinleştirmeyi hedefliyor. Bu, aynı zamanda Çin'in Batı'ya karşı kendi kalkınma modelini ve teknolojik standartlarını yayma çabası olarak da görülebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Çin'in Özbekistan ile mineral ve yapay zeka işbirliğini derinleştirmesi, Türkiye'nin Orta Asya politikası açısından yakından izlenmesi gereken bir gelişme. Türkiye, tarihi ve kültürel bağları olan Özbekistan ile ekonomik ilişkilerini güçlendirmeye çalışıyor. Çin'in bölgede artan teknoloji ve yatırım ağırlığı, Türk şirketleri için rekabet baskısı oluşturabilir. Öte yandan, Türkiye'nin de mineral ve teknoloji alanlarında Özbekistan ile işbirliği fırsatlarını değerlendirmesi, dengeyi korumasına yardımcı olabilir. Ayrıca, ABD-Çin rekabetinin Orta Asya'da yoğunlaşması, Türkiye'nin bölgesel arabuluculuk rolünü öne çıkarabilir. Enerji ve ulaştırma koridorlarındaki gelişmeler, Türkiye'nin Orta Koridor projesiyle doğrudan ilgili.
