Çin ile Ortadoğu arasındaki ilişki, onlarca yıldır basit bir takas üzerine kurulu görünüyordu: bölge enerji sağlıyor, Çin ise genişleyen bir pazar sunuyordu. Ancak bu işlemsel denklem, artık yaşanan yapısal dönüşümü yansıtmıyor. 2025 itibarıyla Çin, ham petrol ihtiyacının yaklaşık yarısını Ortadoğu'dan karşılıyor ve bu bağımlılık, Pekin'in bölgedeki diplomatik manevra alanını hem genişletiyor hem de sınırlıyor. Uzmanlar, Çin'in enerji ithalatına bağımlılığını stratejik bir kaldıraca dönüştürme çabasında olduğunu, ancak bunun ABD ile rekabet ve bölgesel istikrarsızlık gibi ciddi engellerle karşılaştığını belirtiyor.
Değişen enerji denklemi ve Çin'in stratejik hamleleri
Çin, Ortadoğu'dan ithal ettiği petrolü sadece enerji güvenliği olarak görmüyor; bu ithalat, Çin'in bölgedeki ekonomik ve siyasi nüfuzunun temelini oluşturuyor. 2023'te Çin'in enerji ithalatının yüzde 40'ından fazlası Körfez ülkelerinden geldi ve bu oran her yıl artıyor. Çin Ulusal Petrol Şirketi (CNPC) ve Sinopec gibi devlet şirketleri, Irak, Suudi Arabistan ve BAE'de büyük yatırımlar yaparak enerji altyapısında söz sahibi olmaya çalışıyor. Bu yatırımlar, Çin'e yalnızca petrol akışını garanti altına almakla kalmıyor; aynı zamanda bölge ülkeleriyle uzun vadeli bağlar kurmasını sağlıyor.
Çin'in bu bağımlılığı diplomatik güce dönüştürme çabası, özellikle 2023'te Suudi Arabistan ile İran arasındaki anlaşmada kendini gösterdi. Pekin'in arabuluculuğu, iki bölgesel gücün ilişkilerini normalleştirmesini sağladı ve Çin'i Ortadoğu'da barış yapıcı bir aktör olarak öne çıkardı. Ancak bu diplomatik başarı, Çin'in enerji bağımlılığını azaltmadı; aksine, Pekin'in bölgesel istikrara olan ilgisini artırdı.
Bölgesel ve küresel boyut: ABD ile rekabet ve istikrarsızlık riski
Çin'in Ortadoğu'daki artan etkinliği, ABD'nin bölgedeki geleneksel hegemonyasıyla doğrudan bir rekabeti beraberinde getiriyor. Washington, Çin'in Körfez ülkeleriyle geliştirdiği ilişkileri, kendi güvenlik mimarisini tehdit eden bir unsur olarak görüyor. Özellikle Çin'in Suudi Arabistan ile petrol fiyatlamasında yuan kullanımına geçiş ihtimali, ABD dolarının petrol ticaretindeki hakimiyetine yönelik bir meydan okuma olarak yorumlanıyor. Bu durum, küresel enerji piyasalarında ve döviz dengelerinde yeni kırılmalar yaratabilir.
Diğer yandan, Çin'in İran'la olan derin enerji bağları, ABD'nin yaptırımları nedeniyle riskli bir alan oluşturuyor. Pekin, İran'dan ham petrol ithalatını sürdürürken, Washington'un yaptırımlarına karşı gelme riskini göze alıyor. Bu durum, Çin'in enerji güvenliği ile uluslararası hukuk ve ABD baskısı arasında hassas bir denge kurmasını gerektiriyor. Ayrıca, bölgedeki istikrarsızlık, özellikle Hürmüz Boğazı'nda yaşanabilecek bir krizi, Çin'in enerji ithalatını ciddi şekilde kesintiye uğratabilir; bu da Pekin'in deniz güvenliği ve lojistik altyapısına yatırım yapmasına neden oluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin enerji koridoru olma hedefi ve dış politikası açısından dikkat çekicidir. Ankara, enerji ithalatının büyük bölümünü Rusya ve İran'dan sağlarken, Ortadoğu'daki Çin-ABD rekabeti, Türkiye'nin bölgesel dengeleri etkileme kapasitesini artırabilir. Türkiye, Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi kapsamında Orta Koridor'u geliştirmek için Pekin'le iş birliği yapabilir; ancak bu ortaklık, ABD ile ittifak ilişkilerinde yeni gerilimler yaratabilir. Ayrıca, Çin'in İran'la ilişkilerini derinleştirmesi, Türkiye'nin İran'a yönelik ekonomik yaptırımlara katılımını zorlaştırabilir. Bu nedenle, Türkiye'nin enerji arz güvenliğini çeşitlendirmesi ve hem Çin hem ABD ile dengeli bir politika izlemesi stratejik önem taşımaktadır.
