Çin Halk Kurtuluş Ordusu'nun (PLA) resmi gazetesi Jiefangjun Bao, yapay zekanın askeri komutanların yerini alamayacağını ve savaş alanında nihai kararın insanlara ait olması gerektiğini savundu. Ancak Çin Devlet Başkanı ve Merkezi Askeri Komisyon Başkanı Şi Cinping yönetimindeki ordu, yapay zeka destekli komuta ve kontrol sistemlerini hızla test ediyor. Gazetenin yıllardır sürdürdüğü bu pozisyon, askeri yapay zeka entegrasyonundaki hızlı ilerlemeyle çelişiyor.
PLA Gazetesinin Yapay Zeka Vurgusu
Jiefangjun Bao, Çin Merkezi Askeri Komisyonu'nun resmi yayın organı olarak, yapay zeka ve komuta konularını ele aldığında genellikle teknolojinin sınırlarını vurguluyor. Gazete, yapay zekanın veri işleme ve lojistik planlama gibi alanlarda destek sağlayabileceğini, ancak karmaşık ve belirsiz savaş ortamlarında insan sezgisi, ahlaki yargı ve liderlik yeteneklerinin yerini alamayacağını belirtiyor. Bu görüş, Batılı orduların otonom silah sistemleri ve yapay zeka destekli karar alma mekanizmalarına yönelik artan ilgisine karşı bir denge unsuru olarak sunuluyor.
Ancak aynı gazete, son yıllarda yapay zekanın askeri alanda kullanımına dair sayısız makale yayımlayarak, entegrasyonun hızlandığını da gösteriyor. Örneğin, insansız hava araçları, akıllı komuta sistemleri ve algoritmik savaş oyunları üzerine yapılan haberler, ordunun bu teknolojilere ciddi yatırım yaptığını ortaya koyuyor. Çin'in askeri modernizasyon programı kapsamında yapay zeka, 2015'te ilan edilen "askeri-civil füzyon" stratejisinin merkezinde yer alıyor.
Şi Cinping'in Testleri ve Küresel Rekabet
Şi Cinping, 2017'deki 19. Parti Kongresi'nde yapay zekayı "stratejik" bir teknoloji ilan etmiş ve ordunun "akıllılaştırılması" hedefini koymuştu. O tarihten bu yana PLA, yapay zeka destekli komuta tatbikatları düzenliyor ve insan-makine işbirliği senaryolarını test ediyor. 2020'de yapılan bir tatbikatta, yapay zeka sistemlerinin insan komutanlara göre daha hızlı karar verdiği ancak beklenmedik durumlarda hata yapabildiği gözlemlendi.
ABD Savunma Bakanlığı da benzer şekilde yapay zeka entegrasyonuna yönelmiş durumda. 2023'te ABD, otonom silah sistemlerinin geliştirilmesi için 1,8 milyar dolar bütçe ayırdı. Çin ise askeri yapay zeka araştırmalarına yılda 1,5 milyar dolardan fazla harcama yapıyor. Her iki ülke de yapay zekanın savaş alanında kullanımına dair etik ve operasyonel sınırları tartışırken, bir yandan da bu teknolojiyi hızla sahaya sürmenin yollarını arıyor. Çin'in 2027'de ordusunu "dünya standartlarında" bir güç haline getirme hedefi, yapay zeka yatırımlarını daha da kritik kılıyor.
Uzmanlar, Çin'in yapay zeka konusundaki söylemi ile eylemleri arasındaki farkın, Batı'nın algısını yönetmeye yönelik bir strateji olabileceğini belirtiyor. Zira Pekin, otonom silahlar konusunda uluslararası düzenlemelere sıcak bakmadığını açıkça göstermiş durumda. Birleşmiş Milletler'deki müzakerelerde Çin, otonom silah sistemlerinin yasaklanması yerine düzenlenmesini savunuyor. Bu tutum, ordunun yapay zeka yeteneklerini gizlice geliştirdiği yönündeki değerlendirmeleri güçlendiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Çin'in askeri yapay zeka alanındaki ilerlemesi, Türkiye'nin savunma sanayii ve dış politikası için önemli çıkarımlar içeriyor. NATO üyesi olarak Türkiye, ittifakın yapay zeka stratejilerine uyum sağlarken, aynı zamanda kendi yerli İHA ve yapay zeka sistemlerini geliştiriyor. Çin'in bu teknolojileri hızla sahaya sürmesi, küresel askeri dengeyi değiştirerek Türkiye'nin savunma planlamasını etkileyebilir. Ayrıca, ABD-Çin rekabeti, Türkiye'nin teknoloji tedarikinde çeşitlendirme arayışlarını artırabilir.
Çin'in yapay zeka destekli komuta sistemlerini test etmesi, askeri yapay zeka yarışında yeni bir aşamaya işaret ediyor. PLA'nın resmi yayın organının insan faktörünü öne çıkaran söylemi, operasyonel gerçeklerle çelişse de, Pekin'in bu teknolojiyi stratejik bir araç olarak gördüğünü gösteriyor. Türkiye gibi ülkeler için bu gelişme, savunma yatırımlarında yapay zekaya öncelik verilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.
