Son altı yılda yapılan bir satın alma kaydı analizi, Çin Halk Kurtuluş Ordusu'nun (PLA) ABD'nin kısıtlama getirdiği yapay zeka çipleri olan Nvidia ürünlerine açıkça ulaşmaya çalıştığını gösteriyor. Rapora göre, PLA'ya bağlı birimler, 2018'den bu yana Nvidia'nın A100, H100 ve daha eski modellerini tedarik etmek için çeşitli yollar denedi. Bu çipler, ABD'nin ulusal güvenlik gerekçesiyle Çin'e satışını yasakladığı teknolojiler arasında yer alıyor.
Gelişmenin Arka Planı
ABD Ticaret Bakanlığı, 2022 yılında Nvidia'nın A100 ve H100 modellerinin Çin'e ihracatını yasaklamıştı. Ancak analiz, PLA'nın bu yasağın öncesinde ve sonrasında da Nvidia çipleri için ihaleler açtığını ortaya koyuyor. Kaynaklara göre, Çin ordusu bu çipleri yapay zeka destekli askeri uygulamalar, özellikle hedef tespiti ve savaş simülasyonları için kullanmayı hedefliyordu. Nvidia, bu satışların bir kısmının aracı firmalar aracılığıyla yapıldığını, ancak ABD yaptırımlarına uygun hareket ettiğini belirtti.
Çin'in yarı iletken teknolojilerine olan ihtiyacı, ABD ile ticaret savaşının merkezinde yer alıyor. Washington, Pekin'in askeri modernizasyonunu geciktirmek için çip ihracatını sıkı denetim altına aldı. Ancak bu rapor, PLA'nın yine de bu kısıtlamaları aşmak için sistematik bir çaba içinde olduğunu gösteriyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu durum, yalnızca ABD-Çin arasındaki teknoloji savaşını değil, aynı zamanda Tayvan ve Doğu Çin Denizi'ndeki gerilimleri de etkiliyor. ABD'li yetkililer, Çin ordusunun ileri teknoloji çiplere erişmesinin bölgesel güç dengesini bozabileceğinden endişe ediyor. Öte yandan, Çin'in kendi çip üretimini artırma çabaları da hız kazanmış durumda. Huawei ve SMIC gibi firmalar, ABD yaptırımlarına rağmen yerli alternatifler geliştirmeye çalışıyor. Ancak Nvidia çipleri, özellikle yapay zeka alanında hâlâ rakipsiz kabul ediliyor.
Küresel tedarik zinciri de bu gerilimden nasibini alıyor. ABD'nin Çin'e ihracat kısıtlamaları, dünya genelinde yarı iletken fiyatlarını etkilerken, birçok ülke kendi çip üretim tesislerini kurma yarışına girdi. Bu bağlamda, ABD'nin CHIPS Yasası ile yerli üretimi teşvik etmesi, Çin'in ise 'Made in China 2025' stratejisiyle kendi kendine yeterliliği hedeflemesi, küresel teknoloji haritasını yeniden şekillendiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin savunma sanayii ve teknoloji politikaları açısından önemli dersler barındırmaktadır. ABD-Çin arasındaki çip savaşı, küresel tedarik zincirinde kırılganlıkları ortaya çıkarırken, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerin yarı iletken teknolojilerine bağımlılığını da gözler önüne seriyor. Türkiye'nin ASELSAN, Baykar gibi savunma şirketleri, yapay zeka ve otonom sistemlerde Nvidia çiplerini yaygın olarak kullanmaktadır. ABD yaptırımları genişlerse, Türkiye'nin bu teknolojilere erişimi de kısıtlanabilir. Bu nedenle, yerli çip üretimi ve alternatif tedarikçilere yönelme, Türkiye için stratejik bir zorunluluk haline gelmektedir.
