Çin hisse senetleri, 2025'te yapay zeka (AI) teknolojilerine dayalı tarihi bir yükselişin ardından 2026'nın ilk çeyreğinde 2001'den bu yana en büyük değer kaybını yaşıyor. Şanghay Bileşik Endeksi, yılbaşından bu yana yüzde 12 düşerken, küresel AI hisselerindeki ralli Çin piyasalarını tamamen es geçti. Uzmanlar, düşüşü artan ABD-Çin ticaret gerilimleri, teknoloji yaptırımları ve yerli AI modellerine yönelik aşırı iyimser beklentilerin karşılanamamasına bağlıyor.
AI Hedefleri Tutmadı, Piyasalar Tepki Verdi
2025'in ilk yarısında DeepSeek gibi Çinli AI girişimlerinin çıkışlarıyla yüzde 30'a varan prim yapan Çinli teknoloji hisseleri, bu yıl beklentileri karşılayamadı. ABD'nin çip ve yazılım ihracatına getirdiği yeni kısıtlamalar, Tencent ve Alibaba gibi devlerin AI yatırımlarının geri dönüşünü sınırlandırdı. Ayrıca Çin Merkez Bankası'nın faiz indirimleri ve teşvik paketleri piyasayı canlandırmaya yetmedi. Küresel fon akışı, düşük değerlemelere rağmen Çin'den çıkışını sürdürüyor; Nisan ayında yabancı yatırımcılar net 8 milyar dolarlık hisse sattı.
Buna karşılık, ABD'de Nasdaq Endeksi yapay zeka ve yarı iletken hisseleriyle yüzde 18 yükselirken, Hindistan ve Japonya borsaları da AI odaklı yabancı sermaye girişiyle rekor kırdı. Goldman Sachs, Çin'in AI alanında 'sıçrama yapmak yerine takipçi rolü'nde kaldığına dikkat çekerek, ülkenin teknoloji hisseleri için hedef fiyatlarını yüzde 15 aşağı çekti.
Küresel Yatırımcıların Yeni Rotası: Alternatif Pazarlar
Çin'in AI dışlanması, sadece yaptırımlarla sınırlı değil. DeepSeek ve Baidu gibi şirketlerin 2026'da piyasaya sürdüğü yeni modeller, performans ve veri gizliliği standartları nedeniyle uluslararası pazarda ilgi görmedi. Öte yandan, OpenAI ve Google'ın modellerine alternatif arayan Orta Doğu ve Asya fonları, Çin yerine Endonezya, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'ne yöneliyor. Bu durum, Çin için yıllık yaklaşık 50 milyar dolarlık potansiyel AI yatırımının başka pazarlara kayması anlamına geliyor.
Ekonomik göstergeler de tabloyu güçlendirmiyor. Çin'in büyüme hızı yüzde 4,5'e gerilerken, işsizlik genç nüfusta yüzde 15'i aştı. Teknoloji şirketlerinin karlılığı düşerken, Pekin yönetiminin DeepSeek gibi girişimlere sağladığı devlet sübvansiyonları bütçe açığını derinleştiriyor. Uluslararası Para Fonu (IMF) Çin için 2026 büyüme tahminini yüzde 4,2'ye indirirken, 'teknoloji bağımsızlığı hedeflerinin kısa vadede piyasa gerçekleriyle örtüşmediği' değerlendirmesini yaptı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Çin'deki bu düşüş, Türkiye için iki açıdan önemli. Birincisi, Çin hisselerinden çıkan sermaye alternatif yüksek büyüme pazarları ararken, Türkiye'nin teknoloji odaklı şirketleri ve gelişen AI ekosistemi potansiyel bir yatırım hedefi olabilir. Özellikle savunma ve fintech alanındaki Türk girişimleri, yabancı fonların ilgisini çekebilir. İkincisi, Çin'in AI'da geri kalması, Türkiye'nin Avrupa ve Orta Doğu ile teknoloji köprüsü rolünü güçlendirebilir. Ancak Türkiye'nin kendi yapay zeka yol haritasını netleştirmesi ve yabancı yatırım çekecek düzenlemeleri hızla hayata geçirmesi gerekiyor.
