Çin'de giderek artan sayıda genç çalışan, yoğun kurumsal stres ve tükenmişlikten kaçınmak için terfi tekliflerini geri çeviriyor. 'Bilinçli yükselmeme' (conscious unbossing) olarak adlandırılan bu akım, kariyer ilerlemesinin başarının nihai göstergesi olduğu yönündeki geleneksel anlayışa meydan okuyor. Anakara sosyal medyasında büyük yankı uyandıran trendle ilgili paylaşımlar 40 milyondan fazla görüntülenme aldı.
Arka plan: Yoğun çalışma kültürü ve tükenmişlik
Çin'de uzun yıllardır hüküm süren '996' çalışma kültürü — sabah 9'dan akşam 9'a, haftada 6 gün — genç beyaz yakalılar arasında ciddi fiziksel ve zihinsel sağlık sorunlarına yol açtı. Bu sistem, özellikle teknoloji ve finans sektörlerinde yaygın olup, çalışanları sürekli rekabete ve aşırı mesaiye zorluyor. Pandemi sonrası dönemde iş güvencesizliğinin artması ve ekonomik yavaşlama, gençlerin kariyer beklentilerini yeniden değerlendirmesine neden oldu.
Terfi reddetme eğilimi ilk olarak 2022'de 'tang ping' (yere uzanmak) hareketiyle ortaya çıktı. Ancak şimdi bu tutum daha bilinçli bir tercihe dönüşmüş durumda: Gençler, daha yüksek maaş ve statü yerine iş-yaşam dengesini, ruh sağlığını ve kişisel zamanını önceliyor. Sosyal medyada paylaşılan deneyimlerde birçok genç, terfi sonrası artan sorumlulukların ve bitmeyen toplantıların hayat kalitesini düşürdüğünü belirtiyor.
Uzmanlara göre bu trend, Çin'in hızlı ekonomik büyüme döneminde şekillenen 'çok çalış, çok kazan' ethosunun sorgulanması anlamına geliyor. Genç nesil, kurumsal başarının tek ölçüt olmadığını savunuyor. Bazıları yarı zamanlı çalışıp freelance projelere yöneliyor, bazıları ise daha düşük ücretle ama daha az stresli pozisyonları tercih ediyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Çin'deki bu akım, dünya genelinde yükselen 'quiet quitting' (sessiz istifa) ve 'lying flat' hareketlerinin bir yansıması. Japonya'da 'karoshi' (aşırı çalışmadan ölüm) ve Güney Kore'de 'sampo' nesli (üç şeyden vazgeçen gençler) benzer sorunlara işaret ediyor. Batı'da da genç çalışanlar arasında iş-yaşam dengesine verilen önem artıyor. Ancak Çin'deki durum, otoriter çalışma koşulları ve sosyal güvenlik ağının zayıflığı nedeniyle daha keskin bir hal alıyor. Hükümet, 2021'de '996' uygulamasını yasadışı ilan etse de, uygulamada denetim yetersiz kalıyor. Bu trend, Çin'in insan sermayesi verimliliğini ve gelecekteki ekonomik büyümesini olumsuz etkileyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Çin'deki terfi reddetme trendi, Türkiye'deki genç iş gücü için emsal teşkil edebilir. Türkiye'de de gençler arasında işsizlik ve güvencesiz çalışma yaygın; mobbing ve aşırı mesai şikayetleri artıyor. Bu haber, Türk gençlerinin kariyer beklentilerini sorgulamasına ve iş-yaşam dengesine yönelmesine katkı sağlayabilir. Ayrıca, Çin'deki iç talep daralması ve verimlilik düşüşü, küresel tedarik zincirlerinde dalgalanmalara yol açarak Türkiye'nin ihracat pazarlarını dolaylı etkileyebilir. Uzun vadede, benzer bir akımın Türkiye'de yayılması, işverenlerin çalışma koşullarını iyileştirmesini zorunlu kılabilir.
