Çin ve Filipinler, Güney Çin Denizi'ndeki tartışmalı Scarborough Shoal (Filipinler'deki adıyla Bajo de Masinloc) açıklarında nadir görülen bir deniz karşılaşması yaşadı. Cumartesi günü dört Çin savaş gemisinin bir Filipin donanma gemisine yaklaştığı bildirildi. Olay, Manila'nın ABD ve müttefikleriyle ortak tatbikatı Salaknib 2026'nın sona erdiği gün gerçekleşti. Yaklaşık üç ay süren tatbikat, bölgedeki askeri iş birliğini güçlendirmeyi amaçlıyordu. Çin gemileri, Filipin gemisi BRP Andres Bonifacio'ya ait olduğu belirtilen bir botun yakınında manevra yaparken tespit edildi. Filipinler, olayı “provokatif” olarak nitelendirdi ve Çin'in bölgedeki iddialarını kınadı. Çin ise eylemlerinin rutin devriye faaliyeti olduğunu savundu.
Gelişmenin Arka Planı
Scarborough Shoal, Güney Çin Denizi'nde stratejik bir konuma sahip. Filipinler, bu bölgenin kendi münhasır ekonomik bölgesi içinde olduğunu iddia ederken, Çin de dokuz çizgi hattı kapsamında egemenlik talep ediyor. 2012 yılında iki ülke arasında silahlı bir çatışmaya dönüşen gerginlik, bölgeyi uluslararası kamuoyunun gündemine taşımıştı. 2016'da Lahey'deki Daimi Tahkim Mahkemesi, Çin'in iddialarını reddeden bir karar almış olsa da Pekin bu kararı tanımadığını açıkladı. Filipinler Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr., Çin'e karşı daha sert bir duruş sergilerken, aynı zamanda diplomatik kanalları da açık tutmaya çalışıyor. Olay, Filipinler'in ABD ile güvenlik iş birliğini artırdığı bir döneme denk geldi. ABD ve Filipinler arasında 2014'te imzalanan Savunma İş Birliği Anlaşması kapsamında, Amerikan güçlerinin Filipinler'deki üsleri kullanmasına izin veriliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Güney Çin Denizi, dünya ticaretinin üçte birine ev sahipliği yapan kritik bir deniz yolu. Bölgedeki gerginlikler, yalnızca Çin ve Filipinler arasında değil, aynı zamanda Vietnam, Malezya, Brunei ve Tayvan gibi diğer aktörleri de ilgilendiriyor. ABD, müttefikleriyle yaptığı tatbikatlarla Çin'in yayılmacı politikalarına karşı caydırıcılık sağlamaya çalışıyor. Çin ise bölgedeki askeri varlığını istikrarlı bir şekilde artırıyor. Scarborough Shoal'daki son karşılaşma, taraflar arasındaki gerilimin kısa vadede azalmayacağını gösteriyor. Ayrıca, Çin'in yapay ada inşaatları ve askeri tesislerle bölgedeki hakimiyetini pekiştirmesi, uluslararası hukuk açısından tartışmalara yol açıyor. Filipinler, ASEAN çerçevesinde bölgesel bir diyalog başlatılmasını savunsa da, özellikle Çin'in Güney Çin Denizi Davranış Kuralları müzakerelerindeki tutumu henüz bir uzlaşmaya varılamadığını gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Güney Çin Denizi'ndeki bu gerilimi doğrudan etkileyen bir ülke olmasa da, gelişme küresel deniz güvenliği ve ticaret yollarının istikrarı açısından önem taşıyor. Türkiye, Hint-Pasifik bölgesinde artan Çin-ABD rekabetini yakından izliyor. Özellikle Mavi Vatan doktrini kapsamında Doğu Akdeniz'de benzer egemenlik tartışmaları yaşayan Türkiye, uluslararası hukukun deniz anlaşmazlıklarında çözüm merkezli rolünü vurguluyor. Ayrıca, Çin ile ticari ilişkileri güçlü olan Türkiye, bu tür krizlerin tedarik zincirlerini olumsuz etkilemesinden endişe duyuyor. Filipinler ile Türkiye arasında doğrudan bir güvenlik bağı olmasa da, Türkiye'nin NATO müttefiki ABD'nin bölgedeki varlığı nedeniyle gelişmeleri dikkatle takip etmesi bekleniyor.
