Çin Dışişleri Bakanlığı, Güney Çin Denizi’nde iki ülke gemileri arasında yaşanan bir temas olayı nedeniyle Filipinler’in Pekin Büyükelçisi Jaime FlorCruz’u resmen Dışişleri’ne çağırdı. Görüşmede Çin’in egemenlik ve deniz haklarına saygı gösterilmesi gerektiği vurgulanırken, Manila yönetiminin provokatif eylemlerden kaçınması istendi. Filipinler hükümeti ise Çin’in eylemlerini uluslararası hukuka aykırı olarak nitelendiriyor.
Gelişmenin Arka Planı
Güney Çin Denizi, dünyanın en kritik ticaret yollarından biri olmasının yanı sıra zengin balık stokları ve petrol-doğalgaz rezervlerine ev sahipliği yapıyor. Çin, dokuz çizgi hattı olarak bilinen harita üzerinde bölgenin büyük bir kısmında hak iddia ederken, Filipinler, Vietnam, Malezya, Brunei ve Tayvan da bölgede farklı talepler öne sürüyor. 2016 yılında Lahey’deki Daimi Tahkim Mahkemesi, Çin’in tarihsel hak iddialarını reddeden bir karar almış, ancak Pekin yönetimi bu kararı tanımadığını açıklamıştı.
Son olayda, Filipinler Donanması’na ait bir devriye gemisi ile Çin Sahil Güvenlik botları arasında Scarborough Shoal yakınlarında bir sürtüşme yaşandı. Çin, Filipin balıkçı teknelerinin bölgede yasadışı faaliyette bulunduğunu iddia ederken, Filipinler kendi kıta sahanlığında hakları olduğunu savunuyor. İki taraf da karşılıklı suçlamalarını sürdürüyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Güney Çin Denizi’ndeki gerilim, yalnızca bölge ülkelerini değil, küresel güçleri de yakından ilgilendiriyor. ABD, Filipinler ile imzaladığı Karşılıklı Savunma Antlaşması çerçevesinde Manila’ya askeri destek sağlıyor ve bölgede serbest seyrüsefer operasyonları düzenliyor. Çin ise bölgedeki askeri varlığını artırarak yapay adalar inşa ediyor ve bunlara radar sistemleri, pistler konuşlandırıyor.
Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği (ASEAN), bölgede istikrarın korunması için diyalog çağrısı yaparken, taraflar arasındaki güvensizlik derinleşiyor. Çin’in büyükelçi çağırma hamlesi, Pekin’in diplomatik yollarla da baskı yapmaya kararlı olduğunu gösteriyor. Filipinler Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr., uluslararası toplumun daha fazla angaje olması gerektiğini söylerken, Çin ise yabancı müdahalesine karşı olduğunu yineliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Asya-Pasifik bölgesinde artan gerilimleri yakından izliyor. Ankara, Güney Çin Denizi ihtilafında taraf olmamakla birlikte, uluslararası hukuka ve denizcilik serbestisine saygı gösterilmesinden yana bir duruş sergiliyor. Türkiye’nin Doğu Akdeniz’de benzer hak mücadeleleri verdiği düşünüldüğünde, Güney Çin Denizi’ndeki gelişmeler dolaylı olarak Türk dış politikasının deniz yetki alanları konusundaki hassasiyetini pekiştiriyor. Ayrıca, Çin ile ekonomik ilişkileri güçlendirmeye çalışan Türkiye, ticaret yollarının güvenliği açısından bölgesel istikrara önem veriyor. Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi’nin kilit bir parçası olarak, Türkiye ticari çıkarlarının korunması için taraflar arasında diyaloğu destekliyor.
