Nisan 1955'te, Soğuk Savaş'ın zirvesinde, 29 Asya ve Afrika ülkesinden 304 temsilci Endonezya'nın Bandung kentinde bir araya geldi. Hindistan, Çin ve ev sahibi Endonezya'nın öncülüğünde toplanan konferans, yeni bir dünya düzeninin temellerini attı. Bugün, Çin ve Endonezya arasındaki ilişkiler yeniden şekillenirken, bu tarihi mirasın günümüz jeopolitiğinde ne kadar belirleyici olduğu sorgulanıyor. İki ülke, 70 yıl önce ilan edilen Bandung Ruhu'nu (bağımsızlık, barış içinde bir arada yaşama, sömürgeciliğe karşı duruş) yeni bir iş birliği çerçevesine taşıyor.
Bandung'un Mirası ve Günümüz İşbirliği
Çin liderleri, Endonezya'nın yeni başkanı Prabowo Subianto'nun ziyaretini fırsat bilerek, 'kapsamlı stratejik ortaklık' söylemini pekiştirdi. İki ülke arasındaki ticaret hacmi 2024'te 135 milyar doları aşmış durumda. Çin, Endonezya'nın en büyük ticaret ortağı konumundayken, Endonezya da Çin için Güneydoğu Asya'da kritik bir liman ve yatırım merkezi haline geldi. Bandung konferansı, bu iş birliğinin temelinde yatan 'bağımsızlık ve karşılıklı saygı' ilkelerini yeniden hatırlatıyor. Ancak eleştirmenler, Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi kapsamındaki yatırımlarının Endonezya'yı borç bağımlısı yapabileceği konusunda uyarıyor.
Prabowo'nun Çin ziyareti sırasında imzalanan mutabakatlar, özellikle deniz alanında iş birliğini derinleştiriyor. Natuna Denizi'ndeki egemenlik tartışmaları ve Güney Çin Denizi'ndeki gerilimler, iki ülke arasında zaman zaman pürüz çıkarsa da, pragmatik bir diyalog sürdürülüyor. Çin, Endonezya'ya ait doğal kaynakların (nikel, kömür) işlenmesinde kritik bir ortak olarak öne çıkıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Çin-Endonezya ekseni, ASEAN'ın merkeziyeti ile Pekin'in bölgesel nüfuzu arasında bir denge unsuru oluşturuyor. Endonezya, ASEAN içinde Çin'e en yakın duran ülkelerden biri olarak, ABD'nin Hint-Pasifik stratejisine karşı alternatif bir kutup yaratma potansiyeli taşıyor. Öte yandan, Endonezya'nın tarafsızlık geleneği, iki süper güç arasında dengede kalma çabasını yansıtıyor.
Bu iş birliğinin küresel yansımaları ise çok katmanlı. Çin, gelişmekte olan ülkelerle Güney-Güney iş birliğini derinleştirerek, Batı merkezli dünya düzenine alternatif bir anlatı inşa ediyor. Bandung Ruhu'nun yeniden hatırlanması, BRICS gibi platformların güçlenmesiyle birlikte, küresel yönetişimde çok kutuplu bir yapının habercisi olarak okunabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'nin Endonezya ile tarihsel bağları (1926'daki dostluk anlaşması) ve ASEAN'a yönelik stratejik ilgisi düşünüldüğünde, Çin-Endonezya ortaklığı Ankara açısından iki yönlü bir anlam taşıyor. Bir yandan, Çin'in Güneydoğu Asya'da artan nüfuzu, Türkiye'nin Asya'ya dönük dış politikasında yeni iş birliği alanları yaratabilir. Diğer yandan, Endonezya'nın müslüman bir ülke olarak dengeli duruşu, Türkiye için bir model teşkil edebilir. Ancak Ankara'nın, Çin'in bu bölgedeki borç diplomasisi ve insan hakları ihlallerine yönelik hassasiyetini de göz önünde bulundurması gerekiyor.
